शंकर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
शंकर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा सन् १९०९ जनवरी १ मा काठमाडौंको सिंहदरबारमा जन्मेका थिए। सिंहदरबार त्यतिबेलाको नेपालको राजनीतिक र प्रशासनिक शक्ति केन्द्र थियो। त्यहाँ जन्मनु भनेको विशेषाधिकार, शिक्षा र अवसरको वातावरणमा हुर्कनु हो। उनका पिता चन्द्र शम्शेर जङ्गबहादुर राणा नेपालका प्रधानमन्त्री थिए, जसले राणा शासनलाई मजबुत बनाउँदै मुलुकलाई आधुनिकिकरणतर्फ लैजाने प्रयास गरेका थिए।
उनकी आमा बडामहारानी बालाकुमारी पनि दरबारभित्रको उच्चस्तरीय र प्रभावशाली व्यक्तित्व थिइन्। यस्ता प्रभावशाली आमा–बाबुका सन्तान भएकाले शंकर शम्शेरलाई राजनीतिक चेतना, दरबार संस्कार र राज्य सञ्चालनको प्रारम्भिक ज्ञान बाल्यकालमै प्राप्त भयो। दरबारको वातावरणले उनलाई अनुशासन, शक्ति, प्रतिस्पर्धा र कूटनीतिमा सजग बनायो।
राणा परिवारमा जन्मनु मात्र शंकर शम्शेरको विशेषता थिएन, उनी आफैंमा असाधारण क्षमतायुक्त थिए। उनको पारिवारिक पृष्ठभूमिले अवसर दियो, तर उनले त्यसलाई सदुपयोग गर्दै आफ्नो पहिचान बनाउन सफल भए। यसरी उनको प्रारम्भिक जीवनले नै भविष्यमा सैनिक, प्रशासनिक र कूटनीतिक क्षेत्रमा सफल हुने मार्ग प्रशस्त गर्यो।
शंकर शम्शेरले आफ्नो शिक्षा दरबार हाई स्कूल, काठमाडौंमा सुरु गरे। यो विद्यालय नेपालकै पहिलो आधुनिक शिक्षालय थियो र यहाँ पढ्ने अवसर केवल राणा तथा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई मात्र मिल्थ्यो। उनले त्यहाँ अंग्रेजी, गणित, इतिहास र प्रशासनका आधारभूत विषयहरू अध्ययन गरे।
शिक्षा केवल किताबमै सीमित थिएन। दरबार हाई स्कूलमा उनले पाएको वातावरणले पश्चिमी सभ्यता, भाषा र कूटनीतिक शिष्टाचारसँग नजिक बनायो। साथै, विद्यालयका कार्यक्रम, दरबारका औपचारिक समारोह र विदेशी पाहुनासँगको सम्पर्कले उनको आत्मविश्वास बढायो।
शंकर शम्शेर अध्ययनशील, अनुशासित र नेतृत्व क्षमता भएका विद्यार्थीका रूपमा चिनिन्थे। उनका गुरु र सहपाठीहरूले उनलाई भविष्यमा दरबारका महत्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हाल्ने क्षमता भएको भनेर पहिचान गर्थे। यसरी उनको शिक्षा र प्रारम्भिक विकासले उनलाई एक कूटनीतिज्ञ बन्ने बलियो आधार बनाइदियो।
१९२७ मा, अठार वर्षको उमेरमै, शंकर शम्शेरलाई मेजर–जनरलको पद दिइयो। यो पद दरबारको परम्पराअनुसार भए पनि उनले यसलाई केवल उपाधि मात्र होइन, जिम्मेवारीको रूपमा लिए। यसले उनलाई सैनिक नेतृत्व र अनुशासन सिक्ने अवसर दियो।
१९३० देखि १९३१ सम्म उनी "श्रेस्ता कौशल" विभागका कार्यवाहक प्रमुख भए। यो पदमार्फत उनले प्रशासनिक अभ्यास सिके। त्यसपछि, १९३१ देखि १९३४ सम्म उनले "मधेश रिपोर्ट निक्षारी" विभाग सम्हाले। यस विभागले मधेश क्षेत्रमा कर संकलन, प्रशासन र कानुनी व्यवस्था हेर्ने काम गर्थ्यो।
१९३६ देखि १९४३ सम्म उनले सार्वजनिक निर्माण विभाग (PWD) का महानिर्देशक भएर काम गरे। यो जिम्मेवारीमा रहँदा उनले पुल, सडक र भवन निर्माणलाई प्राथमिकता दिए। यसरी, उनले सैनिक र प्रशासनिक दुवै क्षेत्रमा नेतृत्वको अभ्यास गर्दै अनुभव संकलन गरे।
सन् १९४६ मा शंकर शम्शेरको करियरले नयाँ मोड लियो। उनलाई बेलायतको राजा जर्ज षष्टलाई "ओजस्वी राजन्य" उपाधि र "कमाण्डिङ–जनरल" पदवी प्रदान गर्ने नेपाली प्रतिनिधिमण्डलमा सामेल गरियो। यो मिशन नेपालको कूटनीतिक इतिहासमा महत्वपूर्ण थियो।
यो यात्राले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा प्रस्तुत गर्ने अवसर दियो। उनले नेपालको पक्षलाई मर्यादित, सभ्य र सम्मानजनक ढंगले प्रस्तुत गरे। यसले नेपाल–बेलायत सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाउन मद्दत गर्यो।
यही समयमा उनी सडक तथा रेल विभाग (१९४६–१९४७) र प्रहरी विभाग (१९४७–१९४९) का महानिर्देशक भए। उनले यी विभागहरूलाई आधुनिक बनाउन योगदान दिए। १९४८ मा जनरल पदमा बढुवा पाउँदै प्रधानमन्त्रीका ए.डी.सी. जनरल तथा स्टाफ प्रमुख बने। यसले उनको अनुभवलाई अझ गहिरो बनायो।
१९४९ मा उनलाई बेलायतको राजदरबारका लागि नेपालका राजदूत नियुक्त गरियो। यो पद नेपालको लागि अत्यन्त प्रतिष्ठित थियो। त्यही क्रममा उनलाई फ्रान्स, अमेरिका र नेदरल्यान्ड्सका लागि पनि एकैपटक राजदूतको जिम्मेवारी दिइयो।
अमेरिकामा उनले नेपालको कूटनीतिक उपस्थितिलाई विस्तार गरे। उनले द्विपक्षीय आर्थिक सहयोग, शैक्षिक अवसर र मित्रता बढाउन काम गरे। फ्रान्समा उनले सांस्कृतिक सम्बन्धलाई बलियो बनाए भने नेदरल्यान्ड्समा नेपालको आवाजलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुर्याए।
१९५३ मा उनले महारानी एलिजाबेथ द्वितीयको राज्याभिषेक कार्यक्रममा नेपाललाई प्रतिनिधित्व गरे। यसले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय राजकीय मञ्चमा सम्मानजनक रूपमा प्रस्तुत गर्यो। उनको पाँच वर्षे कार्यकालले नेपाललाई पश्चिमी मुलुकहरूसँग नजिक बनायो।
शंकर शम्शेरको योगदान कूटनीतिक मात्र नभई प्रशासनिक र सुरक्षा क्षेत्रमा पनि थियो। सार्वजनिक निर्माण विभागमा रहँदा उनले पूर्वाधार विकासमा जोड दिए। पुल, सडक र भवन निर्माणलाई प्राथमिकतामा राखे।
प्रहरी विभागमा रहँदा उनले संगठनलाई व्यवस्थित बनाउने प्रयास गरे। अनुशासन, तालिम र व्यवस्थापनमा सुधार ल्याए। यसले नेपाल प्रहरीलाई आधुनिक स्वरूप दिन मद्दत गर्यो।
तर उनको सबैभन्दा ठूलो योगदान भनेको कूटनीतिक क्षेत्रमा थियो। उनले नेपाललाई सानो तर गौरवशाली राष्ट्रका रूपमा प्रस्तुत गरे। बेलायत, अमेरिका, फ्रान्स र नेदरल्यान्ड्समा नेपाललाई चिनाउन उनले खेलेको भूमिका अमूल्य रह्यो।
सन् १९५४ पछि शंकर शम्शेर सक्रिय सरकारी भूमिकाबाट टाढा भए। तर उनी कूटनीतिक वृत्तमा सधैं सम्मानित व्यक्तित्व बने। उनले आफ्नो अनुभव नयाँ पुस्तालाई प्रेरणा दिने ढंगले बाँडे।
१९७६ जुन ४ मा ६७ वर्षको उमेरमा उनको निधन भयो। जीवनकालमा उनले अनेकौं जिम्मेवारी सम्हाल्दै देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा चिनाए। उनको निधनले नेपालले एउटा महत्वपूर्ण कूटनीतिज्ञ गुमायो।
तर उनको विरासत अझै जीवित छ। शंकर शम्शेर नेपालको इतिहासमा आधुनिक कूटनीतिज्ञको प्रतीक बने। उनको योगदानले भविष्यका कूटनीतिज्ञलाई प्रेरणा दिन्छ र नेपाललाई विश्वसँग जोड्ने मार्गको स्मरण गराउँछ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौँ।प्रहरीले देशका विभिन्न भागबाट लागुऔषधसहित ३१ जनालाई पक्राउ गरेको छ । केन्द्रीय प्रहरी समाचार कक्षका अनुसार दाङबाट छ, झापाबाट पाँच, बाँकेबाट तीन, सुनसरी, बारा, चितवन, बागलुङ, सिरहा, मोरङ र कैलालीबाट दुई/दुई तथा रसुवा, काठमाडौँ र सप्तरीबाट एक/एक जना पक्राउ परेका छन् । प्रहरीले उनीहरूका साथबाट लागुऔषध खैरो हेरोइन र गाँजा तथा चिकित्सकको
