मदन शम्शेर जङ्गबहादुर राणा

मदन शम्शेर जङ्गबहादुर राणा नेपालका १३औँ प्रधानमन्त्री चन्द्र शम्शेर जङ्गबहादुर राणाका पुत्र थिए। उनी एक यस्तो समयमा जन्मिएका थिए, जब नेपालमा राणा शासनको कठोर पकड थियो। राणा परिवार उच्च शक्ति र विशेषाधिकारमा आधारित थियो, जसले उनीहरूलाई राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक दृष्टिले अपार अवसर उपलब्ध गराउँथ्यो। तर यी अवसरलाई केवल व्यक्तिगत हितमा सीमित नराखी उनले समाजका विभिन्न क्षेत्रमा योगदान पुर्‍याए।

त्यो समयमा नेपालमा साधारण जनताका लागि शिक्षा, खेलकुद वा सामाजिक गतिविधिहरूमा पहुँच निकै सीमित थियो। राज्यको ध्यान बढी शासन, कर संकलन र सुरक्षा व्यवस्थापनमा केन्द्रित थियो। यस्ता अवस्थामा उच्चवर्गीय राणा परिवारमा जन्मिएका मदन शम्शेरले खेलकुद र संस्कृतिको क्षेत्रमा नवप्रवर्तन गर्न थाले। उनले आफ्नो सुविधा र स्रोतलाई नयाँ गतिविधि सुरु गर्न प्रयोग गरे, जसले नेपाललाई आधुनिक दिशातर्फ लैजान सहयोग पुर्‍यायो।

उनको पारिवारिक पृष्ठभूमि मात्र नभई व्यक्तिगत सोचले पनि उनलाई फरक बनायो। राणा वंशका धेरै सदस्य राजनीति र प्रशासनमा सक्रिय रहँदा उनले खेलकुद, साहित्य र संस्कृति जस्ता क्षेत्रमा आफ्नो जीवन समर्पित गरे। यसैले उनको नाम इतिहासमा केवल राणा परिवारको सदस्यका रूपमा होइन, बरु राष्ट्रका योगदानकारी व्यक्तित्वका रूपमा अंकित छ।

नेपाली क्रिकेटका पितामह

मदन शम्शेरलाई नेपालमा क्रिकेटको “पितामह” भनेर चिनिन्छ। उनले नेपालमा पहिलोपटक क्रिकेट प्रतियोगिताहरू आयोजना गरेर यस खेललाई व्यवस्थित बनाउने काम गरे। त्यस समय क्रिकेट दक्षिण एसियामा ब्रिटिश प्रभावका कारण परिचित भए पनि नेपालमा यसलाई कसैले गम्भीर रूपमा अघि बढाएको थिएन।

उनले क्रिकेटलाई केवल मनोरञ्जनको साधनमा सीमित नराखी प्रतियोगितात्मक खेलको रूपमा विकास गर्ने योजना बनाए। यसरी सुरु गरिएका प्रतियोगिताहरूले नेपाली युवाहरूमा नयाँ उमंग ल्याए। प्रारम्भमा यो खेल केवल राजधानी र अभिजात वर्गमा सीमित थियो, तर विस्तारै यसको प्रभाव देशभर फैलिन थाल्यो।

आज नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा आफ्नो पहिचान बनाउन सफल भएको छ भने यसको ऐतिहासिक जरा मदन शम्शेरकै योगदानमा रहेको छ। उनले सुरुवात नगरेको भए, सम्भवतः नेपाल क्रिकेटको यात्रा सुरु नै हुने थिएन। त्यसैले उनलाई नेपाली क्रिकेट इतिहासको आधारशिला मानिन्छ।

फुटबल समितिको स्थापना

क्रिकेटसँगै उनले अर्को ठूलो योगदान फुटबल खेलमा पुर्‍याए। सन् १९४७ मा मदन शम्शेर नेपालकै पहिलो फुटबल समितिका अध्यक्ष नियुक्त भए। यस समितिको स्थापनाले नेपालमा फुटबललाई औपचारिक संरचना प्रदान गर्‍यो।

यसअघि फुटबल अनौपचारिक रूपमा मात्र खेलिन्थ्यो। समितिको स्थापना भएपछि प्रतियोगिता, नियम र संरचना व्यवस्थित हुन थाले। यसले फुटबललाई राष्ट्रिय स्तरमा लोकप्रिय बनाउन सहयोग पुर्‍यायो। खेलाडीलाई प्रोत्साहन दिनु, प्रतियोगिता आयोजना गर्नु र भौतिक संरचना विकास गर्नु उनका प्रमुख योगदान थिए।

फुटबल आज नेपालमा सबैभन्दा लोकप्रिय खेलमध्ये एक मानिन्छ। यसको सुरुवातमा जग बसाल्ने कार्य भने मदन शम्शेरकै पहल थियो भन्ने कुरा बिर्सन सकिँदैन। उनले देखाएको बाटोमा हिँड्दै फुटबलले नेपालमा बलियो स्थान पाएको छ।

मदन पुरस्कारको स्थापना

मदन शम्शेरको मृत्यु १९५५ मा भएपछि उनकी पत्नी जगदम्बा कुमारी देवीले उनको नाममा “मदन पुरस्कार” स्थापना गरिन्। यो पुरस्कार नेपाली भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिमा उल्लेखनीय योगदान दिने व्यक्तिलाई प्रदान गरिन्छ।

मदन पुरस्कार स्थापना हुनु नेपालमा साहित्यिक जगतका लागि ऐतिहासिक घटना थियो। यसले लेखक, साहित्यकार र विद्वानहरूलाई आफ्नो सिर्जनात्मक प्रतिभा देखाउन प्रोत्साहित गर्‍यो। धेरै महत्त्वपूर्ण कृतिहरू यस पुरस्कारका कारण प्रकाशमा आएका छन्।

आजको दिनसम्म मदन पुरस्कारलाई नेपालकै सबैभन्दा प्रतिष्ठित साहित्यिक पुरस्कारका रूपमा मानिन्छ। यसले केवल लेखकलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण नेपाली समाजलाई साहित्यप्रति सम्मान र अभिमान बढाउने काम गरेको छ।

मदन पुरस्कार पुस्तकालय

मदन पुरस्कारसँगै स्थापना गरिएको अर्को महत्त्वपूर्ण संस्था हो मदन पुरस्कार पुस्तकालय। यो पुस्तकालय नेपालमा साहित्य, कला र इतिहासलाई सुरक्षित गर्ने प्रमुख केन्द्र बनेको छ।

यस पुस्तकालयमा नेपाली भाषामा लेखिएका पुस्तक, दस्तावेज, हस्तलिखित पाण्डुलिपि र अन्य सामग्रीहरू संग्रह गरिएको छ। यसले अनुसन्धानकर्ताहरूलाई महत्त्वपूर्ण स्रोत उपलब्ध गराउँछ र नेपाली भाषाको धरोहरलाई भविष्यका पुस्तासम्म सुरक्षित राख्छ।

पुस्तकालय केवल संग्रहालय मात्र होइन, सक्रिय साहित्यिक तथा सांस्कृतिक केन्द्र पनि हो। यसले प्रकाशन, अनुसन्धान र शिक्षा क्षेत्रमा योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ। यसरी मदन पुरस्कार पुस्तकालय नेपालकै गर्विलो सम्पदामध्ये एक बनेको छ।

बहुआयामिक योगदान

मदन शम्शेरको योगदान केवल खेलकुदमा सीमित थिएन। उनले क्रिकेट र फुटबलको जग बसाले भने, साहित्य र संस्कृति क्षेत्रको उत्थान पनि आफ्नो नामसँग जोड्न पाए।

नेपालमा खेलकुदको विकास सजिलो थिएन। तर उनले सुरु गरेका प्रयासहरूले भावी पुस्तालाई खेलतर्फ आकर्षित गर्‍यो। यसरी उनले खेललाई संस्थागत बनाउँदै राष्ट्रिय स्तरमा पुर्‍याए।

साहित्य र संस्कृतिको क्षेत्रमा पनि उनको नाम सधैं आदरपूर्वक लिइन्छ। मदन पुरस्कार र पुस्तकालयमार्फत उनले अप्रत्यक्ष रूपमा भाषा, साहित्य र संस्कृतिलाई संरक्षण गर्न योगदान पुर्‍याए। यसरी उनी बहुआयामिक व्यक्तित्वको रूपमा चिनिए।

काठमाडौँ।प्रहरीले देशका विभिन्न भागबाट लागुऔषधसहित ३१ जनालाई पक्राउ गरेको छ । केन्द्रीय प्रहरी समाचार कक्षका अनुसार दाङबाट छ, झापाबाट पाँच, बाँकेबाट तीन, सुनसरी, बारा, चितवन, बागलुङ, सिरहा, मोरङ र कैलालीबाट दुई/दुई तथा रसुवा, काठमाडौँ र सप्तरीबाट एक/एक जना पक्राउ परेका छन् । प्रहरीले उनीहरूका साथबाट लागुऔषध खैरो हेरोइन र गाँजा तथा चिकित्सकको

सामग्रीको तालिका