कुलमान घिसिङ
कुलमान घिसिङ (जन्म: नोभेम्बर २५, १९७०) एक प्रख्यात नेपाली विद्युतीय अभियन्ता तथा नेपाल विद्युत् प्राधिकरण (NEA) का पूर्व कार्यकारी निर्देशक हुन्। उनले नेपालको दीर्घकालीन लोडसेडिङ समस्याको समाधान गरेर देशभर विद्युत् आपूर्ति नियमित बनाएका थिए। उनको यही योगदानका कारण उनी जनप्रिय र चर्चित व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित भएका छन्।
कुलमान घिसिङको जन्म नेपालको रामेछाप जिल्लाको ग्रामीण क्षेत्र बेथान गाउँमा भएको हो। यहाँको जीवनशैली सादगीपूर्ण र परिश्रमी जनजीवनमा आधारित थियो, जसले घिसिङलाई प्रारम्भदेखि नै इमान्दार र कर्मशील बन्न उत्प्रेरित गर्यो। उनले प्रारम्भिक शिक्षा स्थानीय दाहु माध्यमिक विद्यालयबाट सुरु गरे, जहाँ उनले आफ्नो बाल्यकालको शिक्षा आधार निर्माण गरे।
कक्षा ७ पछि उनी उच्चस्तरीय शिक्षाको खोजीमा काठमाडौं आए। राजधानीको झोँचेस्थित बालसेवा माध्यमिक विद्यालयमा उनले आफ्नो अध्ययनलाई निरन्तरता दिए। यो स्थानले उनलाई आधुनिक शैक्षिक वातावरणसँग परिचित गराउने अवसर प्रदान गर्यो। त्यसपछि उनले अमर आदर्श माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी परीक्षा उत्तीर्ण गरे।
एसएलसीपछि कुलमानले विज्ञानको क्षेत्रमा आफ्नो रुचि देखाउँदै अमृत साइन्स कलेजबाट इन्टरमिडिएट (आई.एस्सी.) तह पूरा गरे। यो कलेजमा अध्ययन गर्दा उनले प्राविधिक विषयहरूमा गहिरो चासो देखाए, जसले उनीलाई इन्जिनियरिङ अध्ययनको मार्गमा डोर्यायो। त्यसपछि उनले भारतको प्रख्यात Regional Institute of Technology, जमशेदपुरबाट विद्युतीय इन्जिनियरिङमा स्नातक उपाधि प्राप्त गरे।
उच्च शिक्षाको खोजीमा उनले नेपाल फर्किएर पुल्चोक इन्जिनियरिङ क्याम्पसमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरे। त्यहाँबाट उनले विद्युत् तथा ऊर्जा व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित विषयमा विशेषज्ञता हासिल गरे। यो शैक्षिक पृष्ठभूमिले उनलाई नेपालका ऊर्जा समस्या समाधान गर्ने नेतृत्व दिन सक्षम बनायो।
कुलमान घिसिङले आफ्नो व्यावसायिक जीवन नेपाल विद्युत् प्राधिकरण (NEA) मा आरम्भ गरे। उनी करिब २० वर्षभन्दा बढी समयसम्म NEA मा विभिन्न प्राविधिक र नेतृत्व भूमिकामा सक्रिय रहे। यस अवधिमा उनले विद्युत् प्रणालीको सुधार र व्यवस्थापनमा गहिरो योगदान पुर्याए।
NEA मा स्थायी रूपमा नियुक्त हुनु अघि उनी राहुघाट जलविद्युत् आयोजना प्रमुखका रूपमा कार्यरत थिए। यो भूमिकामा उनले आयोजना व्यवस्थापन, बजेट नियन्त्रण, प्राविधिक संयोजन लगायतका कार्यहरूमा सफलता प्राप्त गरे। यो उनको व्यवस्थापन क्षमताको प्रारम्भिक प्रमाण थियो।
त्यसअघि उनले चिलिमे जलविद्युत् कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको रूपमा सेवा गरे। चिलिमेमा काम गर्दा उनले जलविद्युत् आयोजना सञ्चालनमा पारदर्शिता र दक्षता ल्याउने काम गरे। यस अनुभवले उनलाई राष्ट्रियस्तरको ऊर्जा नीति र योजना निर्माणमा महत्वपूर्ण योगदान दिन सक्षम बनायो।
ऊर्जा व्यवस्थापन, वितरण प्रणाली सुधार, र विद्युत् व्यापारको ज्ञानमा घिसिङलाई दक्ष व्यक्तित्व मानिन्छ। उनी प्राविधिक दक्षतासँगै संस्थागत सुधार र नेतृत्वमा पनि सशक्त थिए, जसका कारण उनलाई पछि NEA को कार्यकारी निर्देशक जस्तो जिम्मेवार पदमा नियुक्त गरियो।
सन् २०१६ सेप्टेम्बर १४ मा कुलमान घिसिङ नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशकमा नियुक्त भए। त्यस समय नेपालमा अत्यधिक लोडसेडिङको समस्या थियो, जसले दैनिक जनजीवन प्रभावित बनाएको थियो। राजधानी काठमाडौंबाट लिएर गाउँसम्मका क्षेत्रमा दैनिक १६–१८ घण्टासम्म विद्युत् बन्द हुने अवस्था थियो।
घिसिङले कार्यभार सम्हाल्नेबित्तिकै लोडसेडिङ अन्त्यका लागि तत्काल सुधारका उपायहरू सुरु गरे। उनले सर्वप्रथम विद्युत् वितरण प्रणालीमा सुधार ल्याए र उत्पादन क्षमताको यथोचित उपयोग सुनिश्चित गरे। वितरणको प्राथमिकता परिमार्जन गर्दै उनले उद्योगलाई दिइएको निरन्तर विद्युत् आपूर्ति कटौती गरी आम जनतामा वितरण गर्न थाले।
यससँगै उनले उपभोक्तामैत्री प्रणाली विकास गर्दै उपभोक्ताको समस्या तत्काल समाधान गर्ने कार्यशैली अपनाए। केही हप्तामै काठमाडौं उपत्यकालगायतका प्रमुख शहरहरूमा लोडसेडिङ हटाइयो। त्यसपछि गाउँ–गाउँमा पनि चरणबद्ध रूपमा लोडसेडिङ अन्त्य गर्दै देशैभर उज्यालो ल्याउने अभियान सफलतापूर्वक अघि बढाइयो।
यस ऐतिहासिक कदमले कुलमान घिसिङलाई ‘लोडसेडिङ अन्त्य गर्ने व्यक्ति’ को रूपमा देशभर ख्याति दिलायो। उनले देखाएको प्रभावकारी नेतृत्व र व्यवस्थापनले आम जनताको जीवनस्तरमा सुधार ल्यायो र NEA माथिको जनविश्वास पुनः स्थापित गरायो।
लोडसेडिङ अन्त्य गर्नका लागि कुलमान घिसिङले प्राविधिक रूपमा रणनीतिक उपायहरू अपनाए। उनले विद्युत् खपत कम हुने समयमा जलाशयमा पानी संचित गर्ने रणनीति अघि सारे, जसले उच्च माग भएका घण्टामा विद्युत् आपूर्ति निरन्तर राख्न सहयोग पुर्यायो। यो उपाय विशेषगरी जलविद्युत् आयोजना सञ्चालनमा उपयोगी सावित भयो।
त्यसैगरी, विगतका वर्षहरूमा मर्मत अभावले बन्द रहेका जलविद्युत् परियनाहरू पुनः सञ्चालनमा ल्याइयो। उनले काम नगरेका आयोजनाहरूको मर्मत, उपकरण प्रतिस्थापन, र उत्पादन क्षमताको जाँच गरी ती परियनालाई फेरि उत्पादनमा लगेर विद्युत् आपूर्तिमा सघाउने काम गरे।
प्राविधिक पक्षसँगै उनले जनचेतना अभिवृद्धिका लागि पनि अभियान चलाए। उनले उपभोक्तालाई विद्युत् अत्यधिक खपत हुने उपकरणहरू (जस्तै: हिटर, हीटर, इन्डक्सन, आदि) पिक अवरमा प्रयोग नगर्न अनुरोध गरे। यसले विद्युत् मागलाई सन्तुलनमा राख्न मद्दत पुर्यायो।
यसरी काम गर्दै जाँदा, सन् २०१८ को मे महिनामा देशभर लोडसेडिङ पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको घोषणा गरियो। यो उपलब्धिले कुलमान घिसिङलाई आधुनिक नेपालका एक सफल प्रशासकको रूपमा स्थापित गर्यो र ऊर्जा क्षेत्रमा दीर्घकालीन परिवर्तनको संकेत बनायो।
लोडसेडिङ अन्त्यपछि घिसिङको लोकप्रियता झनै बढ्दै गयो। सन् २०२१ अगस्ट ११ मा उनी दोस्रो कार्यकालका लागि पुनः नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशकमा नियुक्त भए। यस कार्यकालमा पनि उनले विद्युत् उत्पादन, प्रसारण लाइन विस्तार र पूर्वाधार निर्माणमा काम अगाडि बढाए।
दोस्रो कार्यकालमा उनले कर्जा सहुलियत, निजी क्षेत्रको संलग्नता र हरित ऊर्जामा लगानी जस्ता रणनीतिहरू अघि सारे। विद्युत् निर्यातलाई प्राथमिकता दिँदै उनले भारत र बंगलादेशसँग व्यापारिक सम्वन्ध सुदृढ गर्न पहल गरे। यस्तो प्रयासले नेपाललाई ऊर्जा व्यापारको केन्द्र बनाउने लक्ष्य राखिएको थियो।
तर २०२५ मार्च २४ मा उनको कार्यकाल समाप्त हुनुअघि नै सरकारको निर्णयअनुसार उनी पदमुक्त गरिए। कुनै स्पष्ट कारण नदिइ, अचानक गरिएको यो निर्णयले जनमानसमा निराशा र असन्तोष उत्पन्न गरायो। सरकारको उक्त कदम धेरैले 'राजनीतिक पूर्वाग्रह' को रूपमा व्याख्या गरे।
यो बर्खास्तीले जनताको भावना मात्र होइन, संस्थागत स्थायित्वमा पनि प्रश्न उठायो। कुलमान घिसिङको कामकाजलाई मुल्यांकन नगरी राजनीतिक निर्णयमा आधारित बर्खास्ती गरिएको भन्दै विज्ञ, पत्रकार र आम नागरिकले आलोचना गरे।
कुलमान घिसिङलाई हटाउने निर्णयपछि देशभर विरोधको लहर फैलियो। सामाजिक सञ्जालदेखि सडकसम्म उनका समर्थकहरूले सरकारको निर्णयको आलोचना गरे। धेरै स्थानमा प्रदर्शनहरू भए र उनको पुनर्बहालीको मागसमेत उठाइयो।
साझा भावना थियो, एक कर्मठ, इमान्दार र परिणाममुखी व्यक्ति हटाइयो’। जनताले उनलाई केवल एक प्रशासकको रूपमा होइन, ऊर्जा क्षेत्रका सुधारकको रूपमा हेर्दै आएका थिए। यसैले उनको बर्खास्तीले जनभावनामा ठेस पुर्यायो।
विरोधको स्वर सत्तारुढ गठबन्धनभित्रै पनि उठ्न थाल्यो। विशेषगरी नेपाली कांग्रेसका केही वरिष्ठ नेताहरूले उनको हटाइप्रति असहमति जनाए। यस्तो असहमतिले सरकारभित्रको शक्ति संघर्ष र नीति निर्माणको अस्थिरता झल्कायो।
यस घटनाले केवल कुलमान घिसिङको व्यक्तित्व मात्र होइन, नेपालको ऊर्जा नीति र संस्थागत निर्णयप्रणालीप्रति पनि प्रश्न उठायो। आलोचकहरूले भने—यदि यस्ता दक्ष र जनमुखी नेतृत्वलाई संरक्षण गर्न सकिँदैन भने, संस्थागत विकास र सेवा सुधार सम्भव छैन।
काठमाडौं निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ मा भएको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा कुलमान घिसिङले १११७१ मत प्राप्त गर्दै दोस्रो स्थानमा रहे। उनले कुल सदर मतको करिब २६.६४% मत पाएका छन्, जसले उनलाई क्षेत्रभित्र बलियो मत आधार भएको देखाउँछ। यद्यपि अन्तिम परिणाममा अग्रस्थानमा पुग्न पर्याप्त समर्थन जुटाउन भने सकेनन्।
यस क्षेत्रमा राजु नाथ पाण्डेले १८७५७ मत प्राप्त गर्दै अग्रता बनाएका छन्। समग्र मत वितरण हेर्दा मतदाताको ठूलो हिस्सा यी दुई प्रमुख उम्मेदवारबीच केन्द्रित भएको देखिन्छ भने बाँकी मत अन्य प्रतिस्पर्धीहरूमा बाँडिएको छ। यसले काठमाडौं–३ मा प्रतिस्पर्धा मुख्यतया दुई उम्मेदवारबीच सीमित रहेको संकेत गर्छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौँ।प्रहरीले देशका विभिन्न भागबाट लागुऔषधसहित ३१ जनालाई पक्राउ गरेको छ । केन्द्रीय प्रहरी समाचार कक्षका अनुसार दाङबाट छ, झापाबाट पाँच, बाँकेबाट तीन, सुनसरी, बारा, चितवन, बागलुङ, सिरहा, मोरङ र कैलालीबाट दुई/दुई तथा रसुवा, काठमाडौँ र सप्तरीबाट एक/एक जना पक्राउ परेका छन् । प्रहरीले उनीहरूका साथबाट लागुऔषध खैरो हेरोइन र गाँजा तथा चिकित्सकको
