कृष्ण शमशेर जङ्गबहादुर राणा
कृष्ण शमशेर जङ्गबहादुर राणाको जन्म सन् १९०० फेब्रुअरी ८ मा काठमाडौंको सिंहदरबारमा भएको थियो। उहाँ तत्कालीन शक्तिशाली प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेर राणा र बडा महारानी चन्द्र लोका भक्ताका छोरा हुनुहुन्थ्यो। सिंहदरबार आफैं नेपालमा शक्ति, ऐश्वर्य र विलासिताको केन्द्र थियो। त्यही वातावरणमा हुर्किएका कृष्ण शमशेरको जीवनमा सुरुदेखि नै विशेष सुविधा र राजसी प्रतिष्ठा थियो।
उहाँ “ए क्लास” छोरा मानिनुहुन्थ्यो। यसले उहाँलाई राणा शासनमा विशेष अधिकार, सम्पत्ति र अवसरहरू सुनिश्चित गर्यो। राणा परिवारभित्र “ए क्लास” र “बी क्लास” भन्ने विभाजन हुन्थ्यो, जसले पारिवारिक स्थान र प्रभावमा ठूलो फरक पार्थ्यो। कृष्ण शमशेर यस विशेष दर्जाका कारण राजनीतिक र सामाजिक वृत्तमा बढी सम्मानित रहनुभयो।
उहाँले बंगाल र कलकत्ताबाट आएका भारतीय शिक्षकहरूसँग निजी शिक्षा प्राप्त गर्नुभयो। यसले उहाँलाई अंग्रेजी, पश्चिमी ज्ञान र आधुनिक शिक्षामा दक्ष बनायो। धेरैजसो राणा सन्तान परम्परागत संस्कृत वा धार्मिक अध्ययनमा सीमित रहँदा, कृष्ण शमशेर आधुनिकताप्रति आकर्षित हुनुहुन्थ्यो। यही शिक्षा र वातावरणले उहाँलाई पछि प्रगतिशील र उदार सोचतर्फ प्रेरित गर्यो।
सन् १९०९ मा कृष्ण शमशेरले नेपालका राजा पृथ्वी वीर विक्रम शाहकी छोरी राजकुमारी तारा राज्य लक्ष्मी देवीसँग विवाह गर्नुभयो। यो विवाहले दुई शक्तिकेन्द्र—राजपरिवार र राणापरिवारबीचको सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनायो। यसरी उहाँ मात्र राजनैतिक हैसियतमा होइन, पारिवारिक सम्बन्धमा पनि उच्च स्थानमा पुग्नुभयो।
यस विवाहबाट उहाँलाई दुई छोरी र एक छोराको जन्म भयो। यसले उहाँको पारिवारिक जीवनलाई अझ समृद्ध बनायो। सन्तानले मात्र परिवारको निरन्तरता दिएनन्, बरु सामाजिक र पारिवारिक प्रतिष्ठा पनि बढाए।
सन् १९२३ मा चन्द्र शमशेरले सितल निवास निर्माण गरेर कृष्ण शमशेरलाई दिनुभयो। यो भव्य महल युरोपेली शैलीमा बनेको थियो। अहिले यो नेपालका राष्ट्रपति भवनका रूपमा प्रयोग भइरहेको छ। यसले उहाँको पारिवारिक जीवनलाई विलासी मात्र बनाएन, आजसम्म ऐतिहासिक र राजनीतिक प्रतीकको रूपमा स्थापित गरिदियो।
सन् १९३५ मा कृष्ण शमशेर बेलायतको लागि नेपाली राजदूत नियुक्त हुनुभयो। यो पदमा रहँदा उहाँले नेपाल र बेलायतबीचको सम्बन्धलाई सुदृढ बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभयो। चार वर्षसम्म उहाँले ब्रिटिश सरकारसँग घनिष्ठ सम्बन्ध राखेर नेपालका हितका लागि काम गर्नुभयो।
उहाँको व्यवहार, कूटनीतिक शैली र आधुनिक सोचका कारण बेलायतमा उहाँ लोकप्रिय बन्नुभयो। बेलायती सञ्चारमाध्यमले उहाँलाई “लन्डनका सबैभन्दा सफल र लोकप्रिय मन्त्री” भनेर वर्णन गरे। यो उपाधि कुनै नेपाली प्रतिनिधिको लागि ठूलो उपलब्धि थियो।
१९३९ मा उहाँलाई उहाँकै जेठाजु सिंह शमशेरले प्रतिस्थापन गरे। यद्यपि, छोटो समयमै उहाँले देखाउनुभएको कूटनीतिक क्षमता र लोकप्रियताले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सम्मान दिलायो। यसरी उहाँले नेपालको छविलाई विश्व मञ्चमा उज्यालो बनाउनुभयो।
कूटनीतिक भूमिकाबाहेक कृष्ण शमशेरको सैनिक जीवन पनि प्रशंसनीय थियो। सन् १९४३ मा उहाँलाई भारतस्थित नेपाली फौजको सेनापति नियुक्त गरियो। यो समयमा दोस्रो विश्वयुद्ध चलिरहेको थियो।
नेपाली सैनिकहरू बेलायतलाई सहयोगस्वरूप युद्धमा सक्रिय थिए। कृष्ण शमशेरले ती सैनिकहरूको संगठन, तालिम र व्यवस्थापनमा महत्वपूर्ण योगदान दिनुभयो। उहाँको नेतृत्वमा नेपाली फौजले शौर्य देखायो र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपालप्रतिको सम्मान अझ बढ्यो।
सन् १९४७ मा उहाँ कूटनीतिक मिशनसहित चीन भ्रमणमा जानुभयो। त्यो बेला चीन कुमिन्ताङ पार्टीको शासनमा थियो। यस यात्राले नेपाल–चीन सम्बन्धलाई बलियो बनायो र कृष्ण शमशेरको अन्तर्राष्ट्रिय छवि अझ मजबुत बनायो।
कृष्ण शमशेर विकास र आधुनिकीकरणमा पनि अग्रणी हुनुहुन्थ्यो। उहाँलाई सुन्दरिजल जलविद्युत आयोजना निर्माणको जिम्मा दिइएको थियो, जुन नेपालकै दोस्रो जलविद्युत आयोजना थियो। यसले काठमाडौं उपत्यकाको आधुनिकिकरणमा ठूलो योगदान पुर्यायो।
उहाँले सदैव नयाँ प्रविधि र विज्ञानलाई प्रोत्साहन गर्नुभयो। उहाँ पद्म शमशेरका प्रगतिशील नीतिहरूका दृढ समर्थक हुनुहुन्थ्यो। यी नीतिहरूमा शिक्षा सुधार, प्रेस स्वतन्त्रता र प्रशासनिक सुधार समावेश थिए।
यस कारण उहाँ उदारवादी र प्रगतिशील सोच भएका समाजका व्यक्तिहरूमाझ निकै लोकप्रिय बन्नुभयो। उहाँको दृष्टिकोणले नेपाललाई नयाँ बाटोतर्फ धकेल्ने काम गर्यो। तर, यस्ता विचार तत्कालीन कठोरपन्थी राणाहरूमाझ विवादास्पद बने।
राणा शासनभित्र विचारगत संघर्ष बढ्दै गइरहेको थियो। पद्म शमशेरले सुधारात्मक नीतिहरू अघि बढाउँदा मोहन शमशेर, बबर शमशेर र बहादुर शमशेरजस्ता कठोरपन्थीहरू असन्तुष्ट बने। उनीहरूले यी नीतिहरूलाई आफ्नो सत्ताको लागि खतरास्वरूप देखे।
जब पद्म शमशेरलाई पदच्युत गरेर मोहन शमशेर प्रधानमन्त्री बने, त्यसपछि कृष्ण शमशेरलाई नेपालमै रहन गाह्रो भयो। उहाँ प्रगतिशील विचारका कारण दबाबमा परे र १९४८ मा नेपाल त्यागेर भारतको बेंगलोरमा बस्नुभयो।
नेपाल छोड्दा उहाँले आफ्नो पद ‘हजुरिया जनरल’ मात्र होइन, सम्पत्ति पनि त्याग्नुभयो। सितल निवास राज्यलाई छोडेर करिब ३ लाख रुपैयाँ मर्मत खर्चका लागि छुट्याउनुभयो। यस कार्यले उहाँको आदर्शप्रति निष्ठा र व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा संस्थागत महत्वलाई प्राथमिकता दिने गुण देखाउँछ।
कृष्ण शम्शेरले बाँकी जीवन भारतमा बिताउनुभयो। निर्वासनमा भए पनि उहाँले आफ्नो इमान्दार छवि कायम राख्नुभयो। अन्ततः सन् १९७७ मा उहाँको निधन भयो।
जीवनकालमा उहाँले धेरै उच्च दर्जाका पदक र सम्मानहरू प्राप्त गर्नुभयो। नेपालप्रताप भास्कर, स्टार अफ नेपाल, बेल्जियमको अर्डर अफ लेओपोल्ड द्वितीय, चीनको अर्डर अफ क्लाउड एण्ड ब्यानेर, बर्मा स्टार, वार मेडल, अर्डर अफ द ब्रिटिश एम्पायर र स्टार अफ इण्डिया (के.सी.एस.आई.)जस्ता सम्मान उहाँका उपलब्धि हुन्।
यी सबै सम्मानले उहाँको बहुआयामिक योगदानलाई प्रमाणित गर्छन्। उहाँलाई कूटनीति, सैनिक नेतृत्व, विकास र प्रगतिशील विचारका कारण “प्रगतिशील राणा” भनेर स्मरण गरिन्छ। उहाँको योगदान नेपालकै आधुनिकीकरण यात्रामा आधारशिला बनेको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौँ।प्रहरीले देशका विभिन्न भागबाट लागुऔषधसहित ३१ जनालाई पक्राउ गरेको छ । केन्द्रीय प्रहरी समाचार कक्षका अनुसार दाङबाट छ, झापाबाट पाँच, बाँकेबाट तीन, सुनसरी, बारा, चितवन, बागलुङ, सिरहा, मोरङ र कैलालीबाट दुई/दुई तथा रसुवा, काठमाडौँ र सप्तरीबाट एक/एक जना पक्राउ परेका छन् । प्रहरीले उनीहरूका साथबाट लागुऔषध खैरो हेरोइन र गाँजा तथा चिकित्सकको
