विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (World Health Organization - WHO) एक प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय संस्था हो, जसको उद्देश्य विश्वभर स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्यामा सहयोग, मानक निर्माण, तथा नीति निर्देशन गर्नु हो। यो संस्था संयुक्त राष्ट्र संघको एक विशेषीकृत निकाय हो, जसले सार्वजनिक स्वास्थ्यलाई विश्वव्यापी प्राथमिकताका रूपमा लिन्छ। डब्ल्युएचओको मूल उद्देश्य सम्पूर्ण मानव जातिको स्वास्थ्यस्तर उकास्नु र सबै नागरिकलाई स्वास्थ्यको आधारभूत अधिकार सुनिश्चित गर्नु हो।

स्थापना र इतिहास

डब्ल्युएचओ (विश्व स्वास्थ्य संगठन) को स्थापना सन् १९४८ अप्रिल ७ तारिखमा गरिएको हो, र यही दिनको सम्झनामा हरेक वर्ष अप्रिल ७ लाई “विश्व स्वास्थ्य दिवस” का रूपमा विश्वभर मनाइन्छ। यस संस्थाको स्थापना संयुक्त राष्ट्रसंघअन्तर्गतको आर्थिक तथा सामाजिक परिषद्को अधीनमा गरिएको थियो, जसको उद्देश्य विश्वव्यापी रूपमा स्वास्थ्य सुधार, रोग नियन्त्रण, र सामाजिक स्वास्थ्य सशक्तीकरण गर्नु हो।

डब्ल्युएचओले स्थापना पश्चात विश्वभर फैलिएका विभिन्न महामारीहरूको नियन्त्रण, रोग निवारण कार्यक्रम सञ्चालन, खोप विकास र वितरण, सरसफाइ तथा स्वच्छतासम्बन्धी सचेतना अभियान, र आपतकालीन स्वास्थ्य सेवाको समन्वयमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याएको छ। उदाहरणका लागि, पोलियो निर्मूल, एचआईभी/एड्स नियन्त्रण, मलेरिया र क्षयरोग न्यूनीकरणजस्ता प्रयासमा यस संस्थाले अग्रणी भूमिका खेलेको छ।

डब्ल्युएचओ नीतिगत मार्गनिर्देशन, तथ्यांक संकलन, अनुसन्धान प्रवर्द्धन र सदस्य राष्ट्रहरूसँग समन्वय गरेर कार्य योजना निर्माण गर्ने महत्वपूर्ण भूमिका पनि निर्वाह गर्छ। विश्वभर स्वास्थ्य सेवा पहुँचमा समानता ल्याउने, न्यून आय भएका देशहरूलाई स्वास्थ्य पूर्वाधारमा सहयोग गर्ने, र सतत विकासका लक्ष्य (SDGs) मा स्वास्थ्यसम्बन्धी लक्ष्य हासिल गर्ने यस संस्थाको प्रमुख उद्देश्य हो।

डब्ल्युएचओको भूमिका अझ प्रस्ट रूपमा देखिएको थियो, विशेष गरी कोविड–१९ महामारीको समयमा, जहाँ यसले परीक्षण, उपचार, खोप विकास, जनस्वास्थ्य मार्गदर्शन, र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको थियो।

सदस्यता र मुख्यालय

डब्ल्युएचओ (विश्व स्वास्थ्य संगठन) मा हाल १९३ सदस्य राष्ट्रहरू रहेका छन्, जसमा दुई संबद्ध सदस्य राष्ट्रहरू पनि समावेश छन्। नेपाल पनि यस संगठनको एक सक्रिय सदस्य राष्ट्र हो र लामो समयदेखि यसका विविध स्वास्थ्य कार्यक्रमहरूमा सहभागी हुँदै आएको छ।

डब्ल्युएचओको मुख्यालय स्विट्जरल्यान्डको जेनेभा शहरमा अवस्थित छ, जहाँबाट विश्वव्यापी स्वास्थ्य नीति निर्माण, आपतकालीन सहायता समन्वय, र अनुसन्धानको नेतृत्व गरिन्छ। यस संस्थाले विश्वलाई ६ क्षेत्रीय कार्यालयहरूमा विभाजन गरेको छ, र नेपाल दक्षिण–पूर्वी एशिया क्षेत्र (SEARO) अन्तर्गत पर्दछ।

नेपालमा डब्ल्युएचओको एक स्थायी क्षेत्रीय कार्यालय राजधानी काठमाडौंमा रहेको छ। यही कार्यालयमार्फत नेपाल सरकारको स्वास्थ्य मन्त्रालयसँग मिलेर विभिन्न सार्वजनिक स्वास्थ्य कार्यक्रमहरू—जस्तै रोग नियन्त्रण, स्वास्थ्य शिक्षा, खोप कार्यक्रम, मातृ तथा शिशु स्वास्थ्य सेवा सुधार, पोषण सुधार, महामारीको निगरानी, र आपतकालीन स्वास्थ्य तयारी—समन्वय गरिन्छ।

डब्ल्युएचओको सहयोगमा नेपालमा पोलियो उन्मूलन, क्षयरोग नियन्त्रण, सर्पदंश उपचार, स्वास्थ्य पूर्वाधार सुदृढीकरण, र कोभिड-१९ महामारीको व्यवस्थापन जस्ता महत्वपूर्ण कार्यक्रमहरू सफलतापूर्वक कार्यान्वयनमा आएका छन्। यसरी, नेपालमा डब्ल्युएचओको उपस्थिति नीतिगत, प्राविधिक र सहयोगी दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ।

संरचना र नेतृत्व

डब्ल्युएचओ (विश्व स्वास्थ्य संगठन) को प्रमुख कार्यकारी पद महा–निर्देशक (Director-General) हो, जसले संस्थाको नीति निर्देशन, रणनीतिक योजना, र अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य समन्वयको जिम्मेवारी लिन्छ।

हालका डब्ल्युएचओ महा–निर्देशक डा. टेड्रोस एड्हानोम गेब्रेयेसस इथियोपियाबाट आएका सार्वजनिक स्वास्थ्य विज्ञ हुन्। उनी सन् २०१७ मा यस पदमा नियुक्त भएका थिए र २०२۲ मा दोस्रो कार्यकालका लागि पुन: निर्वाचित भए। उनको नेतृत्वमा डब्ल्युएचओले विशेष रूपमा COVID-19 महामारी, मंकीपक्स, खोप समानता, र स्वास्थ्य प्रणाली सुदृढीकरण जस्ता विषयमा विश्वव्यापी पहलहरू सञ्चालन गर्‍यो।

अघिल्लो वर्षहरूमा, डब्ल्युएचओमा उप–महा–निर्देशकको रूपमा डा. सौम्या स्वामिनाथन (Chief Scientist) र जेन एलिसन जस्ता उच्च पदस्थ अधिकारीहरू संलग्न थिए। डा. स्वामिनाथनले विज्ञान, अनुसन्धान, र नीति समन्वयमा महत्वपूर्ण योगदान दिएकी हुन्।

यस्ता नेतृत्वकर्ताहरूले संस्थाको नीति निर्माण, महामारी तयारी, रोग नियन्त्रण, स्वास्थ्य प्रवर्द्धन, र दिगो स्वास्थ्य प्रणाली विकासमा उल्लेखनीय भूमिका खेलेका छन्।

उद्देश्य र भूमिका

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्युएचओ) को प्रमुख कार्यहरू निम्न प्रकार छन्:

स्वास्थ्य नीतिको निर्माण र मार्गदर्शन

डब्ल्युएचओले विश्वव्यापी स्वास्थ्य सम्बन्धी मापदण्डहरू तय गर्छ, नीति निर्माणमा सदस्य राष्ट्रहरूलाई मार्गदर्शन दिन्छ, र सार्वजनिक स्वास्थ्यका विषयमा वैज्ञानिक सल्लाह दिन्छ।

रोग नियन्त्रण तथा उन्मूलन कार्यक्रमहरू सञ्चालन

यस संस्थाले मलेरिया, क्षयरोग (TB), पोलियो, एड्स (HIV/AIDS), इबोला, र हालैको COVID-19 जस्ता रोगहरूको नियन्त्रण तथा उन्मूलनका लागि रणनीति बनाउने र कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने काम गर्छ।

खोप तथा औषधिको पहुँच सुनिश्चित

WHO ले सस्तो र सुरक्षित औषधि तथा खोपको विकास, स्वीकृति, र वितरणमा भूमिका खेल्दछ। COVAX पहल मार्फत कम आय भएका देशहरूलाई COVID-19 खोप वितरण गरिएको थियो।

स्वास्थ्यसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग प्रवर्द्धन

सदस्य राष्ट्रहरूबीच अनुभव आदान–प्रदान, प्राविधिक सहायता, र स्वास्थ्य पूर्वाधारमा सहयोग गर्ने माध्यमका रूपमा WHO कार्य गर्दछ।

आपतकालीन अवस्थामा स्वास्थ्य सहायता

COVID-19 जस्तै महामारीमा WHO ले परीक्षणको मापदण्ड निर्धारण, उपचारको मार्गदर्शन, खोप विकासमा अनुसन्धान समन्वय, र सूचनाको पारदर्शी प्रवाहमा मुख्य भूमिका खेल्यो।

सन् २०२0 मा COVID-19 महामारी फैलिँदा, WHO ले विश्वभर महामारीलाई बुझ्न, नियन्त्रण गर्न, र खोप विकासमा सहयोग गर्न रणनीतिक पहलहरू सञ्चालन गर्‍यो। परीक्षणको प्रोटोकल, स्वास्थ्यकर्मीका लागि गाइडलाइन, र सामाजिक सन्देशहरू प्रवाह गर्न पनि डब्ल्युएचओ अग्रसर रह्यो।

निष्कर्ष

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन विश्वभर स्वास्थ्य सुधारका लागि कार्यरत एक सशक्त संस्था हो। यसले सदस्य राष्ट्रहरूलाई नीति, प्रविधि, अनुसन्धान तथा सहयोग उपलब्ध गराएर समग्र स्वास्थ्य संरचना बलियो बनाउने कार्य गर्दै आएको छ। नेपालको सन्दर्भमा पनि डब्ल्युएचओले खोप अभियान, मातृशिशु स्वास्थ्य, रोग नियन्त्रणजस्ता क्षेत्रमा प्रभावकारी योगदान दिएको छ। स्वास्थ्यको क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको यो नमुना संस्था आजको समयमा झनै महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ।

काठमाडौँ।नेपाल लेयर्स कुखुरापालक सङ्घले अण्डाको फार्म समर्थन मूल्य पुनः बढाएको छ। सङ्घको बैठकले आजैदेखि लागू हुने गरी नयाँ दररेट तय गरेको हो, जसअनुसार एक्सएल (XL) अण्डाको मूल्य प्रतिक्रेट ५६० रुपैयाँ पुगेको छ।नयाँ मूल्यसूची अनुसार ठूलो अण्डा प्रतिक्रेट ५४५ रुपैयाँ, मध्यम ५१५ रुपैयाँ र सानो अण्डा प्रतिपेटी तीन हजार रुपैयाँ कायम

सामग्रीको तालिका