काठमाडौँ।प्रहरीले देशका विभिन्न भागबाट लागुऔषधसहित ३१ जनालाई पक्राउ गरेको छ । केन्द्रीय प्रहरी समाचार कक्षका अनुसार दाङबाट छ, झापाबाट पाँच, बाँकेबाट तीन, सुनसरी, बारा, चितवन, बागलुङ, सिरहा, मोरङ र कैलालीबाट दुई/दुई तथा रसुवा, काठमाडौँ र सप्तरीबाट एक/एक जना पक्राउ परेका छन् । प्रहरीले उनीहरूका साथबाट लागुऔषध खैरो हेरोइन र गाँजा तथा चिकित्सकको
तोया गुरुङ
तोया गुरुङ
तोया गुरुङ (जन्म ३० मार्च १९४८) नेपाली कवि र लेखक हुन्। उहाँ सिन्दुपालचोक जिल्लाको कोदारी गाउँमा जन्मी, नेपाली साहित्यमा महत्वपूर्ण योगदान दिनु भएको छ। तोया गुरुङ रॉयल नेपाल एकेडेमीका पहिलो महिला कार्यकारी सदस्य हुनुहुन्थ्यो र उहाँ १९९४ देखि २००४ सम्म कविता विभागको प्रमुख थिइन्। उहाँले कविता, कथा, र संस्मरण लेखनमा महत्वपूर्ण योगदान दिएका छन्। उहाँका प्रमुख कृतिहरूमा सूर्यदाहा (१९८५), ढोपी (१९९५), र कुसुम (२०११) समावेश छन्। उहाँलाई नेपाली साहित्यमा समर्पण र योगदानका लागि विभिन्न पुरस्कार र सम्मान प्राप्त भएका छन्।
प्रारम्भिक जीवन
तोया गुरुङ, नेपाली साहित्यका प्रमुख कवि र लेखक, ३० मार्च १९४८ (१८ चैत्र २००४ बी.एस.) मा सिन्दुपालचोक जिल्लाको कोदारी गाउँमा जन्मनु भएको हो। उहाँका पिता पूर्ण बहादुर गुरुङ नेपाली सेना के मेजर थिए, जसका कारण उहाँले आफ्नो बाल्यकाल नेपालका विभिन्न जिल्लामा बिताउनुभयो। उहाँको माताको नाम पद्मा कुमारी गुरुङ हो। तोया गुरुङ सात जना सन्तानमध्ये सबैभन्दा जेठी हुनुहुन्थ्यो।
उहाँको शिक्षा यात्रा भारतको कोलकातामा स्थित आमरी हिन्दी विद्यालयबाट शुरु भएको हो, जहाँ उहाँले माध्यमिक तहको शिक्षा प्राप्त गर्नुभयो। त्यहाँ शिक्षा लिँदा उहाँको मन साहित्यमा गहिरो रुचि बिस्तारै विकसित हुन थाल्यो। तोया गुरुङको साहित्यिक यात्रा छोटो उमेरदेखि नै प्रारम्भ भएको हो, र उहाँको लेखनीको आरम्भ पनि त्यही बेलामा भएको थियो।
शिक्षा र पेशागत जीवन
तोया गुरुङले उच्च शिक्षा मोरङ कलेजबाट प्राप्त गर्नुभयो। उहाँले कला विषयमा स्नातकोत्तर (MA) र कानूनी अध्ययन (BL) समेत गरे। कानूनी अध्ययन गर्दा उहाँले बैंकमा क्लर्कको रूपमा काम गर्नुभयो जसले उहाँको शिक्षा जारी राख्नका लागि आर्थिक सहयोग पुर्यायो। यस क्रममा उहाँले साहित्यसँगको नाता अझ गहिरो बनाउनु भयो र आफ्नो लेखनीलाई प्रोत्साहन दिइरहनुभयो।
साहित्यिक यात्रा
तोया गुरुङको साहित्यिक यात्रा एक अत्यन्त समृद्ध र बहुआयामी यात्रा हो, जसले नेपाली साहित्यमा गहिरो प्रभाव पार्न सफल भएको छ। उहाँका रचनाहरू कविता, कथा, र संस्मरणका क्षेत्रहरूमा फैलिएका छन्, जसले नेपाली साहित्यलाई नयाँ आयाम र गहिराइ दिएको छ। तोया गुरुङको लेखनीको मुख्य विशेषता भनेको सामाजिक, सांस्कृतिक र महिला अधिकारका मुद्दाहरूको सशक्त प्रस्तुति हो। उहाँका काव्य र कथाहरूले महिला अधिकार, सामाजिक असमानता, र परम्परागत मान्यताहरूको आलोचना गर्दै समाजका विविध पक्षलाई उजागर गर्छन्।
उहाँको कविता विशेष गरी समाजको जटिलता र महिलाका संघर्षलाई गहिरो र संवेदनशील ढंगले प्रस्तुत गर्नेमा सक्षम छ। तोया गुरुङका काव्यहरूमा प्रायः पीडा, विद्रोह, र परिवर्तनका भावनाहरू प्रकट भएका छन्, जसले पाठकलाई मात्र संवेदनशील बनाउँदैन, तर समाजको वास्तविकता र महिलाका अधिकारको पक्षमा सोच्न पनि प्रेरित गर्दछ। उहाँका कथाहरू र संस्मरणहरू पनि यथार्थवादी दृष्टिकोणबाट लेखिएका छन्, जसले समकालीन नेपाली समाजका समस्याहरूलाई उजागर गर्ने काम गरेको छ।
तोया गुरुङको साहित्यमा सामाजिक परिवर्तनको भावना बलियो छ। उनले आफ्ना लेखनद्वारा नेपाली समाजमा विद्यमान लैंगिक असमानता, महिला सशक्तिकरण र सामाजिक अन्यायका विषयहरूलाई स्पष्ट र सशक्त रूपमा उठाएका छन्। उहाँका रचनाहरू समाजका हरेक तह र वर्गसँग सम्बन्धित छन् र यीले नेपालको सांस्कृतिक विविधता र सामाजिक यथार्थलाई प्रकट गर्छन्।
समयका साथ, तोया गुरुङ नेपाली साहित्यका अग्रणी कविहरूको सूचीमा गनिन्छिन्। उहाँका कृतिहरूले न केवल साहित्यिक दृष्टिले मूल्य पाएका छन्, तर सामाजिक र सांस्कृतिक क्षेत्रमा पनि गहिरो प्रभाव पारेका छन्। उहाँको लेखनीले नेपाली साहित्यलाई मात्र नयाँ दिशा दिन सक्षम बनाएको छैन, अपितु समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन पनि महत्वपूर्ण भूमिका निभाएको छ।
प्रमुख काव्य रचनाहरू
तोया गुरुङको काव्य र कथा लेखन नेपाली साहित्यमा एक महत्वपूर्ण योगदान हो, जसले समाजको विभिन्न पक्षलाई संवेदनशील र गहिरो दृष्टिकोणबाट उजागर गरेको छ। उहाँका कवितामा विशेष गरी महिला अधिकार, सामाजिक चेतना, प्रकृति र जीवनका विविध पक्षहरूलाई व्यक्त गरिएको छ। उहाँका काव्य संग्रहहरू नेपाली साहित्यको अमूल्य धरोहरका रूपमा चिनिन्छन्, र तिनीहरूले समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने उद्देश्य राख्छन्।
उनका प्रमुख काव्य रचनाहरू जीवनका विभिन्न पक्ष र सामाजिक समस्याहरूलाई गहिरो रूपले चित्रित गर्ने काव्य शिल्पका उदाहरण हुन्। 'सूर्यदाहा' (१९८५) काव्य संग्रहमा तोया गुरुङले जीवनका संघर्ष र समाजका समस्याहरूलाई कविताको माध्यमबाट प्रस्तुत गर्नुका साथै मानव जीवनको गहिरा अर्थ र संवेदनशीलता पनि व्यक्त गरेकी छन्। 'ढोपी' (१९९५) काव्य संग्रहमा उहाँले प्राकृतिक र मानवीय संवेदनाहरूको मर्मलाई कवितामा समेटेर रचनात्मक रूपले जीवनका विविध पक्षलाई चित्रित गर्नुभएको छ। यस कृतिमा प्रकृतिका साथ मानवीय जीवनको गहिराइको अन्वेषण गरिएको छ।
'देवाल घुमेपछि' (१९९९) संग्रहमा मानसिक द्वन्द्व र आत्मनिर्भरता जस्ता गहिरा र संवेदनशील विषयहरूलाई कवितामा समेटिएको छ, जसले पाठकलाई आत्ममूल्यांकन र जीवनका जटिलताबारे सोच्न प्रेरित गर्छ। 'तोया गुरुङका लामो कविताहरू' (२००३) काव्य संग्रहमा उहाँले लामो कविताका माध्यमबाट जीवन र मानवीय संवेदनाका गहिरा अर्थहरूको अन्वेषण गर्ने प्रयास गर्नुभएको छ। यो संग्रह जीवनका पीडाहरू, आशाहरू र संघर्षका बारेमा एक गहिरो र विस्तृत दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दछ।
'पुनरावती' (२०१३) काव्य संग्रह महिलाको पुनर्निर्माण र शक्ति समेटिएको काव्य हो, जसमा जीवनका नयाँ सम्भावनाहरूको उद्घाटन गरिएको छ। यो संग्रह विशेष गरी महिलाहरूको अधिकार र सशक्तिकरणको सन्देश दिन्छ, जसले समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने दिशामा काम गर्दछ।
कविता लेखनसँगै, तोया गुरुङले कथा लेखनमा पनि ठूलो योगदान दिएकी छन्। उनको कथा संग्रह 'कुसुम' (२०११) विशेष गरी महिलाका समस्याहरू र नेपाली समाजका विविध पक्षलाई उजागर गर्ने कृति हो। यस संग्रहका कथाहरूले समाजमा रहेका असमानताका बारेमा गहिरो सोच प्रदान गर्छन् र पाठकलाई सोच्नमा प्रेरित गर्छन्।
संस्मरण लेखनमा पनि तोया गुरुङको योगदान महत्त्वपूर्ण छ। उनले आफ्नो जीवनका महत्वपूर्ण अनुभव र संघर्षलाई संस्मरणको रूपमा प्रस्तुत गर्दै 'अस्पृश्य' (२०१७) नामक कृति लेख्नुभएको छ। यस कृतिमा उहाँले समाजमा रहेको अस्पृश्यता र महिलाका अधिकारका बारेमा गहिरो विचार व्यक्त गर्नुभएको छ। यो कृति विशेष गरी महिला अधिकारको पक्षमा एउटा महत्वपूर्ण कदमको रूपमा लिइन्छ, जसले समाजमा महिला अधिकार र समानता को महत्त्वलाई पुनः पुष्टि गर्दछ।
तोया गुरुङका कृतिहरू नेपाली साहित्यका महत्त्वपूर्ण धरोहर हुन्, जसले समाजका गहिरा र जटिल पक्षलाई उजागर गर्दै सामाजिक चेतना र परिवर्तनको लागि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन्।
साहित्यिक संस्थागत भूमिका
तोया गुरुङलाई नेपालको राष्ट्रिय साहित्य अकादमीमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाउने अवसर प्राप्त भएको छ। उहाँ रॉयल नेपाल एकेडेमीको पहिलो महिला कार्यकारी सदस्य हुनुहुन्छ र कविता विभागको प्रमुखको रूपमा १९९४ देखि २००४ सम्म कार्यरत हुनुहुन्थ्यो। यो भूमिका उहाँले नेपाली साहित्यको प्रवर्द्धन र संरक्षणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनका लागि प्रयोग गर्नुभयो।
PEN नेपाल र अन्य संस्थागत योगदान
तोया गुरुङ PEN नेपालको एक संस्थापक सदस्य पनि हुनुहुन्छ। PEN नेपालले लेखकीय स्वतंत्रता र साहित्यिक अभिव्यक्तिको संरक्षणका लागि काम गर्दछ। उहाँले नेपाली साहित्यको उच्चतम मानकमा ल्याउनका लागि यो संस्थामा पनि ठूलो योगदान पुर्याउनुभएको छ।
उहाँको साहित्यिक योगदानलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्वीकार गरिएको छ र यसले उनलाई नेपाली साहित्यको एक महत्वपूर्ण व्यक्तित्व बनाएको छ।
पुरस्कार र सम्मान
तोया गुरुङको साहित्यिक यात्रा र योगदानलाई विभिन्न पुरस्कार र सम्मानहरूले उच्च मूल्याङ्कन गरेको छ। यी पुरस्कारहरूले उहाँको सिर्जनात्मकता, सामाजिक चेतना र नेपाली साहित्यमा योगदानको महत्त्वपूर्ण भूमिका प्रमाणित गरेका छन्। उहाँको लेखनले नेपाली समाजका गहिरा र जटिल पक्षहरूलाई उजागर गरेको छ, र यसले उनलाई समकालीन साहित्यमा एक अद्वितीय स्थान दिलाएको छ।
प्रतिभा पुरस्कार (१९८६):
तोया गुरुङलाई 'प्रतिभा पुरस्कार' १९८६ मा प्रदान गरिएको थियो, जुन उहाँको साहित्यिक यात्रामा एक महत्वपूर्ण मील पत्थर हो। यो पुरस्कार उहाँको काव्य र कथा लेखनमा विशिष्टता र रचनात्मकता का कारण दिइएको हो। यस पुरस्कारले तोया गुरुङको काव्य र कथा लेखनलाई प्रशंसा गर्यो र उनलाई नेपाली साहित्यका प्रमुख रचनाकारहरूमा गनियो।
बेठित साहित्य पुरस्कार (१९८८):
१९८८ मा प्राप्त 'बेठित साहित्य पुरस्कार' पनि तोया गुरुङको कृतित्वको उच्च मूल्याङ्कन हो। यस पुरस्कारले उहाँको साहित्यमा देखिएको सामाजिक चेतना र मानवीय संवेदनाको कदर गर्दछ। उहाँका रचनाहरूले समाजका विभाजन र असमानताहरूको आलोचना गर्दै नयाँ दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेका छन्, र यस पुरस्कारले त्यही योगदानलाई सम्मानित गरेको हो।
रत्नश्री सुनको मेडल (१९८९):
तोया गुरुङलाई १९८९ मा 'रत्नश्री सुनको मेडल' पनि प्रदान गरिएको थियो, जसले उनका साहित्यिक कार्यहरूको विशिष्टता र समाजमा भएको प्रभावलाई मान्यता दिएको छ। यो सम्मान विशेष गरी उहाँको लेखनीमा निहित मानवीय संवेदनाको कदर गर्ने उद्देश्यले दिइएको हो। यस पुरस्कारले उनको काव्य लेखन र सामाजिक विषयमा लेखिएको साहित्यको महत्त्वलाई परखेको छ।
गंगादेवी चौधरी स्मृति सम्मान (२०१७):
२०१७ मा तोया गुरुङलाई 'गंगादेवी चौधरी स्मृति सम्मान' पनि प्राप्त भएको थियो। यो सम्मान विशेष गरी महिला अधिकार र समावेशी समाज निर्माणका लागि उहाँको योगदानको सम्मानस्वरूप दिइएको हो। महिला सशक्तिकरण र समानता कसमाथि उहाँको लेखनीको गहिरो प्रभाव परेको छ, र यस सम्मानले उहाँको कार्यलाई अधिक प्रसार गरेको छ।
तोया गुरुङको साहित्यिक प्रभाव
तोया गुरुङको साहित्यिक प्रभाव नेपाली समाज र साहित्यमा अपूरणीय छ। उहाँका कविता र कथाहरूले नेपाली समाजका विभिन्न आयामहरूलाई उजागर गरेका छन्। विशेष गरी महिलाका अधिकार र समानताको पक्षमा उहाँको आवाज महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। उहाँको लेखनले नेपाली साहित्यको गहिराइ र विविधतामा नयाँ दृष्टिकोण ल्याएको छ।
उहाँका काव्य र कथा संग्रहहरूले समाजका दबिएका आवाजहरूलाई प्रकाशमा ल्याउने काम गरेका छन्। उहाँको लेखनले नेपाली समाजमा महिलाको स्थान र अधिकारको बारेमा गहिरो छलफल उत्पन्न गरेको छ।
निष्कर्ष
तोया गुरुङ नेपाली साहित्यका एक अत्यन्त प्रभावशाली र सम्माननीय व्यक्तित्व हुन्। उनका रचनाहरूले नेपाली साहित्यलाई नया आयाम दिएको छ र उहाँको लेखनी नेपाली समाजका विभिन्न पक्षहरूलाई उजागर गर्ने काममा योगदान पुर्याएको छ। उनले नेपाली साहित्यमा महिलाका आवाजलाई र सामाजिक समानताको पक्षमा लेखेका काव्य र कथा संग्रहहरूले नेपाली समाजलाई गहिरो सोच दिन्छ।
उनको लेखनी मात्र साहित्यिक दृष्टिले महत्वपूर्ण छैन, सामाजिक दृष्टिले पनि एउटा कर्पणको रूपमा रहेको छ। तोया गुरुङको योगदान नेपाली साहित्यका क्षेत्रमा सदासर्वदा प्रेरणादायी रहनेछ।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
