धरान
धरान उपमहानगरपालिका नेपालको पूर्वी भागमा पर्ने कोशी प्रदेशको सुनसरी जिल्लामा अवस्थित एक महत्वपूर्ण उपमहानगर हो। यसको स्थापना सन १९५८ मा भएको थियो र नेपालका चौथो नगरपालिका हो। धरान पूर्वी नेपालमा क्षेत्रफलको हिसाबले सबैभन्दा ठूलो सहर हो भने जनसंख्या अनुसार कोशी प्रदेशमा तेस्रो ठूलो शहर मानिन्छ। यसको भौगोलिक विस्तार र जनसंख्या दुवैमा यो सहर महत्वपूर्ण छ। धरान शहरको नामको अर्थ नेपালি भाषामा “द्रवण गर्ने ठाँउ” वा “लकडी काट्ने ठाउँ” भन्ने हो। विगतमा यहाँ काठ काट्ने र प्रशोधन गर्ने प्रचलन विशेष गरी थियो, जसले गर्दा यो नाम प्रसिद्ध भयो। यहाँ प्राचीन कालदेखि नै आर्थिक र सामाजिक गतिविधिहरू चल्दै आएका छन्। धरान उपमहानगरपालिकाको केन्द्रबिन्दु सांस्कृतिक, व्यापारिक र प्रशासनिक हिसाबले पनि निकै सक्रिय छ। यहाँका स्थानीय र राष्ट्रिय स्तरका कार्यक्रमहरूले शहरलाई आर्थिक र सामाजिक रूपमा अगाडि बढाएको छ। यो शहरका बासिन्दाहरू आफ्नो ऐतिहासिक पहिचान र संस्कृतिमा गर्व गर्छन्। धरानले शिक्षा, स्वास्थ्य, पर्यटन र व्यापार क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिँदै दिगो विकासको लक्ष्य अघि बढाइरहेको छ। यसको विकासले पूर्वी नेपालको समग्र प्रगति र समृद्धिमा योगदान पुर्याएको छ।
धरान महाभारत पर्वतमालाको पाइँलोमा अवस्थित छ र यसको दक्षिणी भागमा तराई क्षेत्रसम्म फैलिएको छ। यसको भौगोलिक स्थिति यस्तो छ कि सहर पहाड र तराईको मेलो स्थानमा रहेको छ, जसले यसको वातावरण र जलवायुमा विशेष प्रभाव पारेको छ। यहाँको उचाइ समुद्र सतहदेखि करिब ३४९ मिटर (११४८ फिट) रहेको छ।
कोशी राजमार्ग धरानलाई विराटनगर, इटहरी लगायतका महत्वपूर्ण शहरहरूसँग जोड्दछ। यो राजमार्गले देशको पूर्वी क्षेत्रको मुख्य आर्थिक र सामाजिक गतिविधिहरूलाई सहज बनाएको छ। कोशी राजमार्ग धरानबाट उत्तरतर्फ चीनसँग जोडिने सीमा नजिकैको किमाथाङ्कासम्म फैलिएको छ।
धरानको भौगोलिक अवस्थिति यहाँको जनजीवन र व्यवसायमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ। पहाडी क्षेत्रका मानिसहरूलाई तराईसँग जोड्ने पुलको रूपमा यो शहर स्थापित छ। यसले यहाँ व्यापार, पर्यटन र आवागमनमा सहजता प्रदान गरेको छ।
यो क्षेत्र भू-आकृतिक रूपमा विविधताले भरिपूर्ण छ। धरान आसपासको क्षेत्र पहाड, घना जंगल र तराईका समतल भूभागले भरिएको छ, जसले यहाँको कृषि र पर्यटनलाई समृद्ध बनाउन सहयोग पुर्याएको छ।
धरान मोरङ राज्यको राजधानीको रूपमा परिचित थियो, जुन लिम्बू शासित राज्य थियो। मोरङ राज्य लिम्बुवानको एउटा हिस्सा थियो र धरानबिजयपुर १५८४ देखि १७७४ सम्मको अवधिमा यसको राजधानी थियो। यसले धरानलाई ऐतिहासिक दृष्टिले ठूलो महत्त्व दिएको छ।
सन् १७७४ मा गोर्खा राजा पृथ्वीनारायण शाहले मोरङ राज्यलाई आफ्नो अधीनमा ल्याए। यस सन्धिले लिम्बू शासकहरूलाई स्वशासन र भूमी अधिकारहरू कायम राख्न अनुमति दिएको थियो। यसले धरान र आसपासको क्षेत्रमा सामाजिक र राजनीतिक सन्तुलन कायम राख्न सहयोग पुर्यायो।
धरानको इतिहासले यहाँका मानिसहरूको सांस्कृतिक पहिचानलाई मजबुत बनाएको छ। लिम्बू र अन्य आदिवासी समूहहरूले आफ्नो सांस्कृतिक र सामाजिक व्यवस्था यहाँ कायम राख्दै आएका छन्। यसको कारण धरान विविध जातीय र सांस्कृतिक समुदायहरूको संगम स्थल बन्यो।
धरानको ऐतिहासिक महत्वले यसलाई केवल एउटा प्रशासनिक केन्द्र मात्र होइन, सांस्कृतिक र आर्थिक दृष्टिले पनि एक महत्वपूर्ण केन्द्रको रूपमा स्थापित गर्यो। यहाँका पुराना दरबार, ऐतिहासिक स्थलहरू र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले यो पक्षलाई अझै प्रस्ट पारेका छन्।
धरानको आधुनिक विकास १९४५ साल (सन् १९८८) बाट सुरु भएको मानिन्छ। तत्कालीन प्रधानमन्त्री चन्द्र शम्शेर र जुद्ध शम्शेरले यस शहरमा पुरानो बजार र नयाँ बजार स्थापना गरे। यी दुई बजारहरूले धरानलाई आर्थिक केन्द्रको रूपमा स्थापित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेले।
धरान नामको अर्थ लकडी काट्ने ठाउँ हो, जहाँ काठ काट्ने परम्परा लामो समयसम्म चलेको थियो। यस परम्पराले यहाँको अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्यायो र यसैले यो नाम पनि धरान पर्न पुग्यो। यहाँ काठ काटेर, प्रशोधन गरी विक्री गरिन्थ्यो।
२०३५ सालमा बिजयपुर र गोपा गाउँपालिकाहरू धरान नगरपालिकामा एकत्रित भई शहरको क्षेत्रफल र जनसंख्या विस्तार भयो। यसले धरानलाई अझ व्यवस्थित र व्यापक प्रशासनिक इकाई बनायो। यसले विकासका विभिन्न क्षेत्रमा ठोस योजना र कार्यान्वयनलाई सहयोग पुर्यायो।
धरानको शहरीकरण र पूर्वाधार विकासले यसलाई पूर्वी नेपालको प्रमुख शहर बनाएको छ। सडक, विद्युत्, शिक्षा र स्वास्थ्य जस्ता क्षेत्रमा यहाँ ठूला सुधार भएका छन्। साथै, सामाजिक विकासका कार्यक्रमहरूले बासिन्दाको जीवनस्तर उकास्न मद्दत गरेका छन्।
धरानको जनसङ्ख्या २०८० सालको राष्ट्रिय जनगणनाअनुसार करिब १६६,५३१ रहेको छ। यो संख्या गत दशकहरूमा निरन्तर बढ्दो क्रममा छ, जसले शहरको विकास र जनसङ्ख्या व्यवस्थापनका लागि चुनौतीहरू पनि सिर्जना गरेको छ।
यहाँ विभिन्न जातजातिका मानिसहरू बसोबास गर्छन्। सबैभन्दा ठूलो जाति राई हो, जुन जनसंख्याको १९.४% भाग ओगट्छ। लिम्बू, नेवार, क्षेत्री, तामाङ, बाहुन र कामी लगायतका जातिहरू पनि यहाँको सांस्कृतिक विविधताको हिस्सा हुन्।
धार्मिक र सांस्कृतिक भिन्नताका कारण धरानमा विभिन्न पर्व र उत्सवहरू मनाइन्छन्, जसले यहाँको सामाजिक एकता र मेलमिलापलाई प्रोत्साहित गरेको छ। यसले जातीय सहिष्णुता र साझा पहिचानलाई बलियो बनाएको छ।
धरानको जातीय विविधताले यहाँको भाषा, खानपान, संगीत र कला क्षेत्रलाई धनी बनाएको छ। यो विविधता यहाँका मानिसहरूबीचको अन्तरसम्बन्ध र सद्भावका लागि महत्वपूर्ण आधार हो।
धरानमा बहुभाषिक वातावरण छ जहाँ नेपाली भाषालाई आधिकारिक भाषा मानिन्छ। ४२.५% जनसंख्या नेपाली भाषा बोल्ने समुदायमा पर्दछ। नेपाली भाषा यहाँको शिक्षा, प्रशासन र सञ्चारको मुख्य माध्यम हो।
लिम्बू, मैथिली, नेवार, राई, तामाङ र बान्तवा जस्ता अन्य भाषाहरू पनि यहाँ व्यापक रूपमा बोलिन्छन्। यी भाषाहरू स्थानीय जातीय समुदायहरूको सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएका छन् र दैनिक जीवनमा प्रयोगमा रहेका छन्।
यो बहुभाषिकता धरानको सामाजिक र सांस्कृतिक समृद्धिको सूचक हो। विभिन्न भाषिक समूहहरूको सह-अस्तित्वले शहरको सामाजिक सद्भाव र विविधतालाई प्रोत्साहित गरेको छ।
धरानमा शिक्षा र सञ्चार माध्यमले बहुभाषिकतालाई सम्मान गर्दछ। विद्यालयहरूमा नेपालीसँगै विभिन्न मातृभाषाको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्ने कार्यक्रमहरू सञ्चालन हुन्छन् जसले भाषिक पहिचानलाई बचाउँछन्।
धरान धार्मिक दृष्टिले पनि बहुविध छ। यहाँ हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको संख्या ४५% छ, जसले धार्मिक संस्कार र परम्परालाई बलियो बनाएको छ। हिन्दू मन्दिर र धार्मिक कार्यक्रमहरू धरानमा सजिलै देख्न सकिन्छ।
किरात धर्मावलम्बीहरू धरानको ठूलो समूह हुन्, जसको अनुपात ३५% छ। लिम्बू र राई जातिहरूले यो धर्म पालन गर्छन् र यसका पर्व र संस्कारहरू यहाँ सक्रिय रूपमा मनाइन्छ।
बौद्ध धर्मालम्बीहरू धरानको धार्मिक संरचनामा ९.५% हिस्सा ओगट्छन्। उनीहरूको आफ्नै मठ, गुम्बा र सांस्कृतिक गतिविधिहरू यहाँ उपलब्ध छन्। साथै, क्रिश्चियन धर्मका अनुयायीहरू करिब ८.६% छन् र विभिन्न चर्च तथा धार्मिक संस्थाहरू चलिरहेका छन्।
धार्मिक विविधताले धरानको सांस्कृतिक जीवनलाई धनी बनाएको छ। विभिन्न समुदायका मानिसहरूले सहअस्तित्वमा आफ्ना आस्था र विश्वासहरूलाई सम्मान गर्दै आएका छन्, जसले सामाजिक सद्भावमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ।
धरानको वातावरणीय अवस्था सामान्यतः राम्रो भए पनि पानीको गुणस्तरमा केही चुनौतीहरू देखिएका छन्। २०१६ मा गरिएको एक अध्ययनले यहाँको नलजल र बोतलबन्द पानीमा जीवाणुजन्य प्रदूषण पाइएको देखायो।
अध्ययन अनुसार १००% नलजल नमूनामा हेटेरोट्रोफिक ब्याक्टेरिया पाइयो भने बोतल पानीमा ८७.५% नमूनामा यस्ता ब्याक्टेरिया फेला परे। यसको अर्थ उपभोक्ताहरूले स्वास्थ्य जोखिम झेल्नुपर्ने सम्भावना रहन्छ।
नलजलमा कुल कोलिफर्म र फेकल कोलिफर्मको उपस्थिति देखिनुले स्वच्छता र सरसफाइमा सुधार आवश्यक भएको जनाउँछ। बोतल पानीमा फेकल कोलिफर्मको अभाव स्वास्थ्य सुरक्षा सम्बन्धी राम्रो संकेत हो, तर पूर्ण रूपमा सुरक्षित भन्न सकिँदैन।
यस समस्यालाई समाधान गर्न सरकार र सम्बन्धित निकायहरूले पानी शुद्धीकरण, निगरानी र जनचेतना अभियानहरू सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। यसले धरानका बासिन्दाहरूलाई स्वस्थ जीवन यापन गर्न सहयोग पुर्याउनेछ।
धरानमा सञ्चार माध्यमको विकास राम्रो स्तरमा पुगेको छ। यहाँ ११ स्थानीय दैनिक पत्रिका प्रकाशित हुन्छन्, जसले स्थानीय खबर र सामाजिक विषयवस्तुलाई व्यापक रूपमा समेट्छन्। प्रमुख पत्रिकाहरूमा “द ब्लास्ट टाइम्स” र “द मोर्निङ टाइम्स” पर्दछन्।
राष्ट्रिय पत्रिकाहरू पनि धरानमा दैनिक रूपमा उपलब्ध हुन्छन्, जस्तै काठमाण्डौ पोस्ट, कान्तिपुर, अन्नपूर्ण पोस्ट र हिमालयन टाइम्स। यसले धरानका बासिन्दाहरूलाई देशविदेशका घटनाक्रमसँग अपडेट राख्न मद्दत पुर्याउँछ।
रेडियो क्षेत्रमा, धरानमा राज्य सञ्चालित रेडियो नेपाल र पाँच वटा निजी एफएम स्टेशनहरू छन्। यसले विभिन्न वर्गका मानिसहरूलाई मनोरञ्जन, सूचना र शैक्षिक कार्यक्रमहरू उपलब्ध गराउँछ।
साथै, धरानमा बीएफबीएस रेडियो र नेपाल टेलिभिजनको रिले स्टेशन पनि छ। यसले टेलिभिजन तथा रेडियो सेवा विस्तार गर्न सहयोग पुर्याउँछ र स्थानीय कार्यक्रमहरू प्रसारण गर्न मौका दिन्छ।
धरान सहरमा यातायात सुविधा पूर्वाधार राम्रो छ। कोशी राजमार्ग यहाँबाट गुज्रन्छ जसले धरानलाई विराटनगर, इटहरी लगायतका प्रमुख शहरहरूसँग जोड्दछ। यस राजमार्गले पूर्व–पश्चिम महेन्द्र राजमार्गसँग पनि सहज कनेक्टिविटी प्रदान गर्दछ।
धरानदेखि धनकुटासम्मको सडक निर्माण बेलायतको सरकारी सहयोगमा सम्पन्न भएको हो। यो सडक करिब ५१ किलोमिटर लामो छ र स्थानीय मजदूरहरूका हातमा बनेको विशेष परियोजना हो। यसले पहाडी क्षेत्रका जनतालाई तराईसँग जोड्न ठूलो भूमिका खेलेको छ।
सडक सञ्जालको विकासले धरानको आर्थिक गतिविधिहरूलाई तीव्र गतिमा अगाडि बढाएको छ। व्यापार, पर्यटन र आवागमनका लागि यो मार्ग अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। यातायातको सहजताले यहाँको जीवनस्तरमा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ।
धरानमा सार्वजनिक यातायातका विकल्पहरू पनि छन्। विभिन्न निजी तथा सरकारी बस सेवा यहाँ उपलब्ध छन् जसले दैनिक यात्रुहरूलाई आवश्यक सेवा दिन्छन्। सडकहरूको मर्मत र विकासमा निरन्तर ध्यान दिइँदैछ।
धरानको जलवायु उपोष्णकटिबन्धीय (Cwa) प्रकारको हो, जहाँ गर्मी र जाडोमा स्पष्ट भिन्नता हुन्छ। गर्मीमा तापक्रम ३८ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि जान्छ भने जाडोमा ३.५ डिग्री सेल्सियससम्म झर्छ।
वर्षा मुख्यतया जेठदेखि असोजसम्म हुन्छ र वार्षिक वर्षा लगभग २०९७ मिलिमिटर छ। यस वर्षाले यहाँको हरियाली र कृषि क्षेत्रलाई समृद्ध बनाएको छ। साथै, जलवायु परिवर्तनले पनि यहाँको मौसममा प्रभाव पार्न थालेको छ।
धरानको वातावरण शुद्ध र हरियो रहन प्रयास भइरहेका छन्। सार्वजनिक जागरूकता कार्यक्रमहरू, वृक्षारोपण, र प्रदूषण नियन्त्रणका योजना यसमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेका छन्।
यो क्षेत्र प्राकृतिक रुपमा जैविक विविधता र हरियालीले भरिपूर्ण छ। वातावरण संरक्षणका लागि स्थानीय सरकार र नागरिक समाजबीच सहकार्य जारी छ, जसले शहरलाई स्वच्छ र सुन्दर बनाउन सहयोग पुर्याउँछ।
धरान उपमहानगरपालिकाको प्रशासन २० वटा वार्डहरूमा विभाजित छ। प्रत्येक वार्डमा स्थानीय प्रतिनिधिहरू छन् जसले जनताको आवश्यकताहरू र समस्याहरू समाधान गर्न काम गर्छन्। यसले स्थानिय प्रशासनलाई जनमैत्री बनाएको छ।
हाल धरानका मेयर हरक राज राई स्वतन्त्र उम्मेदवार हुन्, जसले सामाजिक अभियान्ता र जनसरोकारका लागि काम गर्दै आएका छन्। उनका नेतृत्वमा शहरमा विकास र सुधारका विभिन्न योजना अगाडि बढिरहेका छन्।
उपमेयर ऐन्द्र बिक्रम बेघा माओवादी केन्द्रका उम्मेदवार हुन्। उनी मेयरसँग मिलेर नगरको प्रशासनिक र सामाजिक विकासमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्।
धरानको प्रशासनले शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार विकास र सामाजिक न्यायमा जोड दिइरहेको छ। स्थानीय सरकार र समुदायबीच सहकार्यले नगरलाई दिगो विकासतर्फ लैजाने प्रयास जारी छ।
धरानबाट विभिन्न क्षेत्रका प्रसिद्ध व्यक्तित्वहरू निस्किएका छन्। मिस नेपाल २०११ की मालिना जोशी र मिस नेपाल २००२ की माल्विका सुब्बा धरानका सुप्रसिद्ध अनुहार हुन्। यी महिलाहरूले नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगितामा सफलता हासिल गरी देशको नाम बढाएका छन्।
सङ्गीत क्षेत्रमा गायक सबिन राई, दीपक लिम्बु, र दीप श्रेष्ठ जस्ता कलाकारहरू धरानबाट आएका छन् जसले नेपाली संगीतमा आफ्नो पहिचान बनाउन सफल भएका छन्। उनीहरूको सङ्गीतले नेपाली सांगीतिक क्षेत्रमा नयाँ उचाई थपेको छ।
धरानकी अभिनेत्रीहरू जस्तै नम्रता श्रेष्ठ र मिरुना मगर पनि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनिएका छन्। उनीहरूले नेपाली चलचित्र क्षेत्रलाई समृद्ध बनाउने काम गरेका छन्।
खेलकुद क्षेत्रमा पूर्व राष्ट्रिय फुटबल कप्तान राजु काजी शाक्य धरानका महत्वपूर्ण खेलाडी हुन्। उनी नेपाली फुटबलको इतिहासमा विशिष्ट स्थान राख्छन्। यस्तै गरी धरानका अन्य राजनीतिज्ञ र सामाजिक अभियन्ताहरूले पनि देश सेवा गर्दै आएका छन्।
धरान पर्वतीय भूभाग र तराईको मेलो स्थानमा रहेकोले पर्यटकहरूको आकर्षणको केन्द्र बनेको छ। यहाँ आसपासका चिया बगानहरू, पहाडी वनहरू, र प्राकृतिक सौन्दर्यले पर्यटकलाई मन्त्रमुग्ध पार्छ।
धरानमा बसोबास गर्ने विभिन्न जातजातिहरूका सांस्कृतिक पर्वहरू र परम्परागत नृत्य, गीतहरू नियमित रूपमा मनाइन्छन्। यसले यहाँको सांस्कृतिक धरोहरलाई संरक्षण गर्दै सामाजिक सद्भाव बढाउँछ।
धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनका लागि धरान महत्वपूर्ण गन्तव्य हो। विभिन्न जातीय समूहका मठ, मन्दिर र सांस्कृतिक स्थलहरू यहाँ रहेका छन्, जसले पर्यटकहरूलाई आध्यात्मिक अनुभव दिन्छन्।
पर्यटन विकासका लागि स्थानीय सरकार तथा निजी क्षेत्रले विभिन्न पहलहरू गरिरहेका छन्। होटल, होमस्टे, गाइड सेवा र वातावरणमैत्री पर्यटन प्रवर्द्धनमा जोड दिइएको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौँ।नेपाल लेयर्स कुखुरापालक सङ्घले अण्डाको फार्म समर्थन मूल्य पुनः बढाएको छ। सङ्घको बैठकले आजैदेखि लागू हुने गरी नयाँ दररेट तय गरेको हो, जसअनुसार एक्सएल (XL) अण्डाको मूल्य प्रतिक्रेट ५६० रुपैयाँ पुगेको छ।नयाँ मूल्यसूची अनुसार ठूलो अण्डा प्रतिक्रेट ५४५ रुपैयाँ, मध्यम ५१५ रुपैयाँ र सानो अण्डा प्रतिपेटी तीन हजार रुपैयाँ कायम
