थापाथली सुकुम्बासी बस्ती

थापाथली सुकुम्बासी बस्ती, जसलाई प्रायः पौरखी बस्ती भनेर पनि चिनिन्छ, काठमाडौंको सबैभन्दा चर्चित अनौपचारिक बस्तीहरूमध्ये एक हो। यो बस्ती बागमती नदीको किनारमा अवस्थित छ। राजधानीको केन्द्र भाग नजिकै रहेकाले यो क्षेत्र रोजगारी, यातायात र बजार पहुँचका हिसाबले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। यो बस्ती केवल बसोबासको ठाउँ मात्र नभई शहरी गरिबी, विस्थापन, आवास संकट र सामाजिक असमानताको प्रतीकका रूपमा पनि हेरिन्छ। दशकौँदेखि हजारौँ मानिसहरूले यहाँ संघर्षपूर्ण जीवन बिताउँदै आएका छन्।

स्थापना र प्रारम्भिक इतिहास

काठमाडौं उपत्यकामा सुकुम्बासी बस्तीहरूको विस्तार विशेषगरी २०३८ दशकको अन्त्यतिर सुरु भएको मानिन्छ। गाउँबाट रोजगारी, शिक्षा र राम्रो जीवनको खोजीमा आएका मानिसहरूले सार्वजनिक तथा खाली जमिनमा बसोबास गर्न थालेपछि यस्ता बस्तीहरू विस्तार भए।

थापाथली क्षेत्रमा भने विक्रम संवत् २०५९ पछि उल्लेखनीय रूपमा बसोबास बढ्न थालेको देखिन्छ। सुरुमा केही परिवार मात्रै रहेका यस क्षेत्रमा पछि क्रमशः धेरै परिवार बस्न थाले। विशेषगरी माओवादी जनयुद्धका समयमा द्वन्द्वपीडित र विस्थापित परिवारहरू सुरक्षित स्थान खोज्दै काठमाडौं आएपछि बस्तीको आकार तीव्र रूपमा बढेको थियो।

सामाजिक र राजनीतिक पृष्ठभूमि

“सुकुम्बासी” शब्दले परम्परागत रूपमा जमिन वा स्थायी जीविकोपार्जन नभएका नागरिकलाई जनाउँछ। तर समयसँगै यो शब्द सामाजिक, राजनीतिक र कानुनी बहसको केन्द्र बनेको छ। बस्तीका बासिन्दाहरू आफूहरूलाई आवासको अधिकार खोजिरहेका नागरिक मान्छन् भने सरकारी निकायहरूले प्रायः सार्वजनिक जग्गा अतिक्रमणकर्ता भनेर हेर्ने गरेका छन्।

यस कारण थापाथली बस्ती धेरै पटक राजनीतिक दल, अधिकारकर्मी, महानगरपालिका र राज्य संयन्त्रबीच विवादको विषय बनेको छ। चुनावी समयमा समर्थन खोज्ने र पछि हटाउन खोज्ने प्रवृत्तिका कारण यहाँका बासिन्दाले असुरक्षाको भावना पनि भोग्दै आएका छन्।

घर संरचना र भौतिक अवस्था

थापाथली बस्तीका घरहरू प्रायः पुनःप्रयोग गरिएका सामग्रीबाट बनाइएका हुन्छन्। काठका फल्याक, बाँस, टिनका पाता, प्लास्टिक, त्रिपाल र पुराना कपडाहरू प्रयोग गरेर अस्थायी घर निर्माण गरिएको देखिन्छ। कतिपय घरहरू वर्षौंदेखि उभिएका भए पनि संरचनात्मक रूपमा कमजोर छन्।

छानाहरू प्रायः जस्तापाताले ढाकिएका हुन्छन्। बस्ती बाक्लो, साँघुरो र अव्यवस्थित ढाँचामा फैलिएको छ। नदी किनारमा रहेकाले वर्षायाममा बाढी, डुबान, कटान र स्वास्थ्य जोखिम सधैं रहने गर्छ। साँघुरा गल्ली, कम खुला ठाउँ र अग्नि जोखिम पनि यहाँका प्रमुख समस्या हुन्।

पूर्वाधार र दैनिक सेवा सुविधा

यहाँका बासिन्दाहरूले खानेपानीका लागि सामूहिक ट्युबवेल, हातेपम्प वा साझेदारी धारामा निर्भर रहँदै आएका छन्। कतिपय सुविधा गैरसरकारी संस्था वा सामूहिक चन्दा संकलनबाट स्थापना गरिएको बताइन्छ।

बिजुलीको पहुँच विगतको तुलनामा सुधारिएको छ। पहिले सौर्य बत्ती, मैनबत्ती वा अस्थायी जडान प्रयोग गर्ने परिवारहरू अहिले औपचारिक मिटरमार्फत विद्युत् उपयोग गर्ने अवस्थामा पुगेका छन्। तर सरसफाइको अवस्था अझै कमजोर छ। सीमित सार्वजनिक शौचालय, स्नानघरको अभाव र फोहोर व्यवस्थापनको समस्या दीर्घकालीन चुनौती बनेको छ।

जनसंख्या र आर्थिक अवस्था

हालका विभिन्न अनुमान अनुसार थापाथली बस्तीमा करिब १४५ घरधुरी र झण्डै ९०० जनासम्म मानिस बसोबास गर्ने बताइन्छ। यद्यपि बस्तीको स्वरूप परिवर्तनशील भएकाले संख्या समयअनुसार फरक पर्न सक्छ।

अधिकांश बासिन्दा दैनिक ज्यालादारी श्रमिक, घरेलु कामदार, सडक व्यापारी, साना सेवा व्यवसायी वा अनौपचारिक क्षेत्रमा काम गर्ने गर्छन्। राजधानीको केन्द्र भाग नजिक भएकाले रोजगारी पाउन सहज हुने कारणले धेरै परिवारले कठिन अवस्थाका बावजुद यही क्षेत्र रोजेका छन्।

हालको विवाद र भविष्य

अप्रिल २०२६ सम्म आइपुग्दा काठमाडौं महानगरपालिका र नेपाल प्रहरीले नदी करिडोर विकास योजनाअन्तर्गत बस्ती खाली गराउने प्रक्रिया अघि बढाएका समाचार आएका छन्। सरकारले वैकल्पिक आवासका रूपमा इचंगु नारायण जस्ता क्षेत्र प्रस्ताव गरेको उल्लेख गरिएको छ।

तर धेरै बासिन्दाले आफ्नो रोजगारी, बालबालिकाको शिक्षा, यातायात खर्च र सामाजिक सञ्जाल टुट्ने चिन्ताले स्थानान्तरण स्वीकार गर्न हिचकिचाहट देखाएका छन्। यसैले थापाथली बस्तीको प्रश्न केवल अवैध बसोबास वा विकास योजना मात्र नभई आवास अधिकार, गरिबी र सम्मानजनक पुनर्वास सँग जोडिएको राष्ट्रिय बहस बनेको छ।

काठमाडौँ।प्रहरीले देशका विभिन्न भागबाट लागुऔषधसहित ३१ जनालाई पक्राउ गरेको छ । केन्द्रीय प्रहरी समाचार कक्षका अनुसार दाङबाट छ, झापाबाट पाँच, बाँकेबाट तीन, सुनसरी, बारा, चितवन, बागलुङ, सिरहा, मोरङ र कैलालीबाट दुई/दुई तथा रसुवा, काठमाडौँ र सप्तरीबाट एक/एक जना पक्राउ परेका छन् । प्रहरीले उनीहरूका साथबाट लागुऔषध खैरो हेरोइन र गाँजा तथा चिकित्सकको

सामग्रीको तालिका