काठमाडौँ
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड जोन ट्रम्पले ‘प्रोजेक्ट फ्रिडम’ नामक नयाँ पहल अस्थायी रूपमा स्थगित गर्ने घोषणा गरेका छन्। यो पहल हर्मुज जलडमरू क्षेत्रमा इरानद्वारा अवरोध गरिएका जहाजहरूलाई सुरक्षित रूपमा आवतजावत गराउन सहयोग गर्ने उद्देश्यले सुरु गरिएको थियो। ट्रम्पले यसलाई “निर्दोष देश, कम्पनी र मानिसहरूलाई सहयोग गर्ने मानवीय प्रयास” बताएका थिए। तर इरानले भने आफ्ना अनुमति बिना कुनै पनि जहाजलाई उक्त मार्ग प्रयोग गर्न नदिने अडान लिएको छ।
उक्त जलडमरू क्षेत्रमा अमेरिका–इरान तनाव बढेपछि विश्व व्यापारमा ठूलो असर परेको छ। करिब २० प्रतिशत विश्वको तेल तथा ग्यास यही मार्ग हुँदै ओसारपसार हुने भएकाले यसको अवरोधले आपूर्ति संकट निम्त्याएको छ। अमेरिकाका अनुसार खाडी क्षेत्रमा करिब १,५५० व्यावसायिक जहाजमा रहेका २२,५०० नाविकहरू प्रभावित भएका छन्।
अमेरिकी सेनाले ‘प्रोजेक्ट फ्रिडम’ अन्तर्गत मार्गनिर्देशित क्षेप्यास्त्रसहितका युद्धपोत, सयभन्दा बढी विमान, ड्रोन प्रणाली र करिब १५ हजार सैनिक परिचालन गरेको जनाएको छ। अमेरिकी केन्द्रीय कमान्डका अनुसार विभिन्न देशका जहाजहरूलाई सुरक्षित आवतजावतका लागि सहयोग गरिँदै थियो। केही अमेरिकी झण्डावाला जहाजहरू उक्त मार्ग पार गर्न सफल भएको दाबी गरिएको छ भने एक अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी कम्पनीले आफ्नो एक जहाज अमेरिकी सुरक्षामा खाडीबाट बाहिरिएको पुष्टि गरेको छ।
तर इरानले अमेरिकी दाबी अस्वीकार गर्दै कुनै पनि जहाज सुरक्षित रूपमा पार नभएको जनाएको छ। साथै, इरानी सेनाले अमेरिकी युद्धपोत र व्यावसायिक जहाजतर्फ क्षेप्यास्त्र, ड्रोन तथा साना डुंगाबाट आक्रमण गरेको दाबी गरिएको छ। अमेरिकी पक्षले केही आक्रमण विफल बनाएको र केही इरानी डुंगा नष्ट गरेको जनाएको छ, यद्यपि इरानले यसलाई अस्वीकार गरेको छ।
यसबीच, ट्रम्पले पहल अस्थायी रूपमा रोकिएको घोषणा गर्दै अमेरिका र इरानबीच सहमति खोज्ने प्रयास भइरहेको बताएका छन्। पाकिस्तान लगायतका देशहरू मध्यस्थकर्ताका रूपमा संवादमा संलग्न रहेको जनाइएको छ। तर विश्लेषकहरूले यो पहल अत्यन्त जोखिमपूर्ण र तनाव बढाउने खालको भएको बताउँदै दीर्घकालीन समाधान बिना जलडमरू क्षेत्र खुला हुने सम्भावना कम रहेको बताएका छन्।
यद्यपि अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले युद्धविराम समाप्त नभएको स्पष्ट पारेको छ। अधिकारीहरूका अनुसार इरानका केही गतिविधि भए पनि ती पूर्ण युद्ध पुनः सुरु हुने स्तरमा नपुगेको जनाइएको छ। तर विज्ञहरूले भने क्षेत्रीय तनाव पुनः चर्किने सम्भावना अझै कायम रहेको बताएका छन्।