भ्लादिमिर पुटिन
भ्लादिमिर भ्लादिमीरोविच पुटिन रूसका एक प्रभावशाली राजनीतिज्ञ हुन्, जसले लगभग दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि आफ्नो देशको नेतृत्व गर्दै आएका छन्। सन् २०१२ देखि पुनः राष्ट्रपति पदमा रहेका उनी पहिले २००० देखि २००८ सम्म लगातार दुई कार्यकाल राष्ट्रपतिको रूपमा थिए। त्यसपछि संविधानको नियमअनुसार उनी प्रधानमन्त्री बने र २०१२ मा पुनः राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भए। पुटिनको नेतृत्व सशक्त, राष्ट्रियतावादी र पश्चिमी मुलुकहरूसँग टकरावपूर्ण रहेको छ। उनको शासनशैलीलाई कसैले दृढ र देशको पुनरुत्थानको प्रतीक मान्छन् भने कतिपयले अधिनायकवादी र मानवअधिकार उल्लङ्घनकारी पनि भन्छन्।
उनको नेतृत्वमा रूसले विश्व राजनीतिमा प्रभावशाली उपस्थिति कायम गरेको छ। उनी आफ्नो छविलाई एउटा शक्तिशाली, अनुशासित र राष्ट्रवादी नेता रूपमा प्रस्तुत गर्छन्। रूसको आन्तरिक स्थिरता र राष्ट्रिय गर्वमा उनीका समर्थकहरूको विश्वास छ। यद्यपि, पश्चिमी देशहरू उनको विदेशी नीतिलाई विवादास्पद ठान्छन् र आर्थिक प्रतिबन्धहरू लगाएका छन्। पुटिनको दीर्घकालीन शासनले रूसको राजनीतिक संरचना, अर्थतन्त्र र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई नयाँ दिशामा डोर्याएको छ।
उनको व्यक्तित्वमा गुप्तचर अधिकारीको अनुशासन, राजनीतिज्ञको कूटनीति र खेलाडीको प्रतिस्पर्धात्मकता मिसिएको छ। उनले आफ्नो व्यक्तिगत जीवनलाई गोप्य राख्ने प्रयास गरेका छन्। पुटिनका आलोचकहरूले उनको शासनशैलीलाई अत्याधिक केन्द्रीयकरण, विपक्षी दमन र प्रेस स्वतन्त्रताको सीमाबद्धताको रूपमा विश्लेषण गर्छन्। तथापि, उनी रूसको सबैभन्दा लामो समयसम्म सत्ता सम्हालेका नेताहरूमध्ये एक हुन्।
उनको प्रभाव विश्व राजनीतिक परिदृश्यमा पनि गहिरो छ। सन् २०१४ को क्राइमिया अधिग्रहणदेखि सन् २०२२ को युक्रेन युद्धसम्म, पुटिनले आफ्नो देशलाई एक गतिशील र चुनौतीपूर्ण शक्ति रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। उनको नेतृत्वले रूसलाई पुनः एक महाशक्ति बनाउन खोजेको छ, जसले नयाँ युगका विश्वव्यापी शक्ति सन्तुलनहरूमा आफ्नो स्थान सुनिश्चित गर्छ।
पुटिनको जन्म ७ अक्टोबर १९५२ मा सोभियत संघको लेनिनग्राड (हालको सेंट पिटर्सबर्ग) मा एक सामान्य कामदार परिवारमा भएको थियो। उनका बुबा द्वितीय विश्वयुद्धका पूर्व सैनिक थिए, जो युद्धमा घाइते भएपनि जिउँदै फर्किएका थिए। उनकी आमा कारखानामा काम गर्थिन्। परिवार आर्थिक रूपमा कठिनाइमा थियो, र पुटिनको बाल्यकाल सोभियत युगको कडा सामाजिक वातावरणमा बित्यो। बाल्यकालमै उनी धेरै संघर्षशील थिए र शारीरिक रूपमा बलियो हुनुको साथै खेलकुदमा पनि रुचि राख्थे।
विद्यालयी जीवनमा पुटिन खेलकुद, विशेषगरी जुडोमा अत्यन्त उत्साही थिए। उनले राष्ट्रिय स्तरमा पनि प्रतिस्पर्धा गरेका थिए र यो अनुशासनले उनको चरित्रमा दृढता र नेतृत्व क्षमताको विकास गर्यो। यसबाहेक उनी शान्त, एकान्तप्रिय र अध्ययनशील विद्यार्थी थिए। उनले सेंट पिटर्सबर्ग स्टेट विश्वविद्यालयबाट कानूनमा स्नातक गरेको थियो, जहाँ उनले आफ्नो कानूनी शिक्षा र राजनैतिक चेतना सुदृढ पारे।
उनको विश्वविद्यालय जीवनले उनलाई धेरै अवसरहरू उपलब्ध गरायो र उनले अध्ययनका क्रममा कडा अनुशासन र प्रतिबद्धता देखाए। यसै समयमा उनले जुडोमा आफ्नो दक्षता बढाउँदै राष्ट्रव्यापी ख्याति पनि पाए। शारीरिक क्षमतासँगै उनी मानसिक रूपमा पनि कठिन परिस्थिति सामना गर्ने सक्षम थिए। यो समय उनको भविष्यका लागि महत्त्वपूर्ण साबित भयो।
उनको शिक्षा र खेलकुदले उनको जीवनलाई नयाँ दिशा दियो र पछि उनी सोभियत संघको गुप्तचर संस्था केजीबीमा प्रवेश गरे। यसले उनको करियरलाई एक गुप्तचर अधिकारी र पछि एक राजनीतिज्ञको रूपमा आकार दियो। प्रारम्भिक जीवनका यी अनुभवहरूले पुटिनलाई एक अनुशासित, समर्पित र तीव्र राजनीतिज्ञ बनाउन ठूलो भूमिका खेले।
सन् १९७५ मा पुटिनले सोभियत संघको केजीबीमा भर्ती भएर आफ्नो करियर सुरु गरे। केजीबीमा उनको सेवा खासगरी पूर्व जर्मनीमा केन्द्रित रह्यो, जहाँ उनले गोप्य सूचना सङ्कलन, निगरानी, र गुप्त मिशनहरूमा संलग्न रहे। केजीबीमा उनले अनुशासन, रणनीति र गोपनीयताको कला सिके, जसले उनलाई पछि राजनीतिक नेतृत्वमा महत्वपूर्ण सहायता गर्यो। उनको समय त्यहाँ एक सशक्त र अनुभवी गुप्तचर अधिकारीको रूपमा चिनियो।
सोभियत संघ पतन भएपछि राजनीतिक क्षेत्र खुला भयो। सन् १९९० को दशकमा उनले सेंट पिटर्सबर्गको नगरपालिकामा काम गर्दै राजनीतिमा कदम राखे। उपमेयर आनातोली सबचाकको सल्लाहकारको रूपमा उनी काम थाले, जहाँ उनले प्रशासनिक दक्षता देखाए। उनको छवि छिटो नै उठ्दै गयो र उनलाई संघीय सरकारका उच्च तहमा अवसर प्राप्त भयो।
सन् १९९८ मा उनले फेडरल सेक्युरिटी सर्विस (FSB) को प्रमुखको रूपमा नियुक्ति पाए, जुन सोभियत युगको केजीबीको उत्तराधिकारी संस्था हो। यो पदबाट उनले राष्ट्रपतिको नजरमा महत्वपूर्ण विश्वासपात्रको रूपमा स्थान बनाएका थिए। उनको कूटनीतिक चातुर्य र प्रशासनिक क्षमता भोलिका नेतृत्वको आधार बने।
सन् १९९९ मा बोरिस येल्त्सिनले राजीनामा दिएपछि पुटिनलाई कार्यवाहक राष्ट्रपति नियुक्त गरियो। त्यसपछि सन् २००० मा उनी आधिकारिक राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भए। उनको केजीबी र प्रशासनिक पृष्ठभूमि उनको राजनीतिक नेतृत्वमा अनुशासन, प्रभावशाली रणनीति र गुप्तचर कौशल झल्किन्छ। यो यात्रा उनको प्रभावशाली र विवादास्पद नेतृत्वको शुरुआत थियो।
पुटिनले सन् २००० मा पहिलोपटक रूसी राष्ट्रपतिको रूपमा पदभार ग्रहण गरे। उनको पहिलो कार्यकालमा उनले केन्द्र सरकारलाई सशक्त बनाउने प्रयास गरे। चेचेन विद्रोह नियन्त्रणमा ल्याउन कडा सैन्य अभियान चलाए, जसले देशमा आन्तरिक सुरक्षा कायम गर्न ठूलो भूमिका खेले। यद्यपि यसले मानवअधिकार उल्लङ्घन र जनधनको क्षति समेत निम्त्यायो।
उनले आर्थिक पुनरुत्थानमा जोड दिए र तेल तथा ग्यास क्षेत्रहरूलाई राष्ट्रको नियन्त्रणमा लिए। यसले रूसी अर्थतन्त्रमा स्थिरता ल्यायो र विदेशी लगानीमा वृद्धि गर्यो। पुटिनले राष्ट्रिय सुरक्षालाई प्राथमिकता दिए र आतंकवाद विरोधी रणनीतिमा कडाइ गरे। उनले सञ्चार माध्यम र स्थानीय सरकारहरूमा केन्द्रीय नियन्त्रण थपे।
उनको पहिलो कार्यकालमा देशको राजनीतिक संरचना केन्द्रीकृत भयो र विपक्षीहरूलाई दबाब दिइयो। तर यसले रूसमा स्थिरता र राष्ट्रिय एकता पनि बढायो। पुटिनले आफ्नो छवि एक दृढ, अनुशासित र राष्ट्रवादी नेता को रूपमा स्थापित गरे, जसले देशलाई युगको चुनौतिबाट बचाउने क्षमता राख्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुटिनले रूसलाई पुनः विश्व शक्ति बनाउने नीति अघि बढाए। पश्चिमी मुलुकहरूसँग सम्बन्ध जटिल भए तापनि उनले आफ्नो राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिए। यो समय उनको लोकप्रियता र राजनीतिक प्रभावले उच्च शिखर चुम्यो।
सन् २००४ मा पुटिनले दोस्रो कार्यकालका लागि निर्वाचन जिते। उनले यस कार्यकालमा रूसी संप्रभुता बलियो पार्न नयाँ कदम चाल्दै राष्ट्रवादलाई प्रोत्साहन गरे। पश्चिमी मुलुकहरूसँग सम्बन्ध थप तनावपूर्ण बने, विशेष गरी अमेरिका र नाटोसँगको द्वन्द्व गहिरियो। उनले राष्ट्रिय सुरक्षा नीतिमा थप कडाइ गरे।
२००८ मा रूसी संविधानले लगातार तीन पटक राष्ट्रपतिको पदमा बस्न रोक लगाउँदा, पुटिनले साना कानुनी र राजनीतिक चालहरू प्रयोग गरे। उनले आफ्ना निकटतम सहयोगी दिमित्री मेदभेदेवलाई राष्ट्रपति उम्मेदवार बनाए र आफू प्रधानमन्त्री बने। यस समयमा उनी सरकारको पावरहाउस बने, र मेदभेदेवलाई समुचित सीमित अधिकारमा राखे।
प्रधानमन्त्रीकालमा पनि पुटिनले आन्तरिक नीति र सुरक्षा संरचनामा ठूलो प्रभाव कायम राखे। अर्थतन्त्र सुधार, ऊर्जा क्षेत्रको नियन्त्रण, र बाह्य नीतिमा सक्रियता कायम राखे। उनको प्रभावशाली नेतृत्वले सरकारलाई निरन्तरता दियो।
२०१२ मा उनले संविधान संशोधन पश्चात पुनः राष्ट्रपतिमा चुनाव जिते र लामो समयसम्म सत्ता कायम राख्ने आधार तयार पारे। उनका समर्थकहरूले यसलाई स्थिरता र विकासको लागि आवश्यक ठाने भने आलोचकहरूले यो लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको क्षति भनेका छन्।
पुटिनको आन्तरिक नीतिको मुख्य आधार केन्द्रीयकरण, राजनीतिक स्थिरता, र सामाजिक नियन्त्रणमा केन्द्रित छ। उनले संघीय शासन प्रणालीलाई कठोरतापूर्वक केन्द्रीकृत गरेर स्थानीय सरकारहरूको स्वतन्त्रतालाई सीमित गरे। यसले विपक्षी र आलोचकहरूको आवाज दबाउने वातावरण बनायो।
रूसमा स्वतन्त्र सञ्चार माध्यमहरूमा सख्त नियन्त्रण कायम गरिएको छ। आलोचक पत्रकारहरूलाई धम्की, जेल वा हत्या गरिने घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आलोचना भएको छ। विपक्षी नेताहरूलाई बारम्बार दबाव र जेल सजाय दिइएको छ, जसले रूसको लोकतान्त्रिक प्रतिमालाई नकारात्मक प्रभाव पार्यो।
यसैबीच, पुटिनले सामाजिक कार्यक्रमहरूमा लगानी गर्दै जनताको समर्थन लिने प्रयास गरे। पेन्सन वृद्धि, सार्वजनिक सेवा सुधार र राष्ट्रिय एकताको प्रचार–प्रसार गरियो। उनले राष्ट्रिय गौरव र सुरक्षा भावना प्रबल बनाए, जसले लोकप्रियता कायम राख्न मद्दत गर्यो।
तर मानव अधिकार र प्रेस स्वतन्त्रता सम्बन्धी आलोचनाहरू निरन्तर भइरहेका छन्। पुटिनको शासनशैलीलाई केहीले अधिनायकवादी भनेका छन्, जबकि समर्थकहरूले देशलाई अस्थिरता र सङ्कटबाट जोगाउने दृढ नेता मान्छन्। आन्तरिक नीति उनको नेतृत्वको विवादास्पद पक्ष हो।
पुटिनको विदेश नीति रूसी प्रभुत्व पुनःस्थापना र पश्चिमी प्रभावलाई सीमित गर्ने रणनीतिमा आधारित छ। उनी सोभियत संघको पतनपछि गुमेको भू-राजनीतिक प्रभाव पुनः प्राप्त गर्न सक्रिय छन्। यसै रणनीतिमा सन् २०१४ मा क्राइमिया क्षेत्रको अधिग्रहण एक महत्वपूर्ण मोड थियो।
जब युक्रेनको सरकार युरोपिय समर्थक भयो, पुटिनले क्राइमिया क्षेत्रलाई ऐतिहासिक रूपमा रूसको हिस्सा मान्दै त्यसलाई बलपूर्वक जोडिदिए। यस कार्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले अवैध मान्यो र पश्चिमी मुलुकहरूले कडा आर्थिक प्रतिबन्ध लगाए। तथापि, रूसभित्र यो कदमले राष्ट्रिय एकता र पुटिनको लोकप्रियता बढायो।
पुटिनले युरेशियन आर्थिक एकता, ब्रिक्स र चीनसँगको सम्बन्धलाई प्रबल बनाएर बहुपक्षीय कूटनीति अघि बढाएका छन्। पश्चिमी दबाबको विरोध गर्दै उनले आफ्नो देशलाई नयाँ विश्व व्यवस्था मा प्रभावशाली शक्ति बनाउन खोजिरहेका छन्।
यसै क्रममा, पुटिनले विश्वशक्तिहरूबीच सन्तुलन कायम राख्ने प्रयास गर्दै छन् र आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षा र आर्थिक हितहरूलाई अगाडि राख्दै रणनीतिहरू बनाइरहेका छन्। उनको विदेश नीति विवादास्पद र गतिशील छ।
सन् २०१५ देखि पुटिनले सिरियाली राष्ट्रपति बशर अल-असदलाई सैन्य सहयोग दिएर मध्यपूर्वमा रूसको प्रभाव विस्तार गरे। यसले अमेरिकासहित पश्चिमी गठबन्धनसँगको टकराव बढायो। असदको शासन बलियो भए पनि मानवीय संकट र संघर्ष जारी रह्यो।
पुटिनले यस सैन्य हस्तक्षेपलाई विश्व शक्तिको रूपमा रूसको पुनरुत्थानको अवसरका रूपमा प्रयोग गरे। यो कदमले उनको छवि कडा र प्रभावशाली नेता रूपमा थप मजबुत बनायो। तर यसले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा विभाजन पनि गहिरो बनायो।
सबैभन्दा ठूलो चुनौती २०२२ मा सुरु भएको युक्रेन युद्ध हो। पुटिनले युक्रेनमा ‘विशेष सैन्य अभियान’ सुरु गरे, जसले विश्वव्यापी निन्दा र आर्थिक प्रतिबन्ध निम्त्यायो। युक्रेनले कडा प्रतिरोध देखाएको छ भने पश्चिमी देशहरूले यसलाई आर्थिक र सैन्य सहयोग गरिरहेका छन्।
यो युद्धले रूसलाई आर्थिक, सैन्य र कूटनीतिक रूपमा दबाबमा पारेको छ। पुटिनले आफ्नो राष्ट्रवादी आधारलाई मजबुत पार्दै युद्ध जारी राख्ने संकेत दिएका छन्। विश्व राजनीति र सुरक्षा वातावरणमा यो ठूलो चुनौतीका रूपमा उभिएको छ।
पुटिन आफ्नो व्यक्तिगत जीवनलाई धेरै गोप्य राख्छन्। उनी ल्यूडमिला पुटिनासँग विवाह गरेका थिए, जुन सन् २०१३ मा अलग भयो। उनका छोरीहरूबारे निकै कम जानकारी सार्वजनिक छ। खेलकुदमा रुचि राख्ने उनले जुडो, घोडचढी र पौडी खेल्न मन पराउँछन्।
उनले आफूलाई शक्तिशाली, अनुशासित र देशभक्त नेता रूपमा प्रस्तुत गर्छन्। यो छवि उनको लोकप्रियताको आधार हो र उनी यसलाई जनताको मन जित्न प्रयोग गर्छन्। रूसमा उनको समर्थन राष्ट्रवादी भावना र स्थायित्वको खोजीमा आधारित छ।
तर पश्चिमी मुलुकहरूले उनको शासनशैलीलाई अधिनायकवादी, लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको विरुद्ध र मानवअधिकार उल्लङ्घनकारी भनेका छन्। प्रेस स्वतन्त्रता सीमित हुनु, विपक्षी दमन र कठोर नीति आलोचनाको मुख्य विषय हुन्।
पुटिनको नेतृत्व विवादास्पद भए पनि उनी रूसको इतिहासमा सबैभन्दा लामो शासन गर्ने र प्रभावशाली नेतामध्ये एक मानिन्छन्। उनको प्रभाव विश्व राजनीतिमा पनि दीर्घकालीन छ।
भ्लादिमिर पुटिनले रूसको नेतृत्व गर्दै दुई दशकभन्दा बढी समयसम्म राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक परिदृश्यमा ठूलो प्रभाव पारेका छन्। उनको शासनशैली सशक्त, राष्ट्रियतावादी र विवादास्पद छ। उनले रूसलाई पुनः विश्व शक्तिको रूपमा स्थापित गर्ने अभियानमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।
उनको आन्तरिक नीतिले केन्द्रीयकरण र राजनीतिक स्थिरता ल्याए पनि लोकतान्त्रिक स्वतन्त्रतामा प्रश्न उठेका छन्। विदेश नीतिमा उनले पश्चिमी प्रभुत्वलाई चुनौती दिएका छन् र नयाँ विश्व व्यवस्थामा आफ्नो देशको स्थान सुनिश्चित गर्न संघर्षरत छन्।
क्राइमिया अधिग्रहण र युक्रेन युद्धले उनको नेतृत्वलाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा विवादास्पद बनाएको छ। यद्यपि, रूसभित्र उनको लोकप्रियता राष्ट्रवादी भावना र सुरक्षा मनोवृत्तिका कारण उच्च छ। भविष्यमा उनको प्रभाव र नेतृत्वको दिशा विश्व राजनीतिको महत्वपूर्ण विषय रहनेछ।
पुटिनको व्यक्तित्व, रणनीति र शासनशैलीले रूसलाई स्थायित्व र राष्ट्रिय गौरव दिएको छ भने अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चुनौती र विवाद उत्पन्न गरेको छ। उनी विश्व राजनीति र रूसी इतिहासका एक महत्वपूर्ण र दीर्घकालीन नेता हुन्।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौँ।नेपाल लेयर्स कुखुरापालक सङ्घले अण्डाको फार्म समर्थन मूल्य पुनः बढाएको छ। सङ्घको बैठकले आजैदेखि लागू हुने गरी नयाँ दररेट तय गरेको हो, जसअनुसार एक्सएल (XL) अण्डाको मूल्य प्रतिक्रेट ५६० रुपैयाँ पुगेको छ।नयाँ मूल्यसूची अनुसार ठूलो अण्डा प्रतिक्रेट ५४५ रुपैयाँ, मध्यम ५१५ रुपैयाँ र सानो अण्डा प्रतिपेटी तीन हजार रुपैयाँ कायम
