डा. सुधा शर्मा गौतम
डा. सुधा शर्मा गौतम नेपालकी एक अग्रणी चिकित्सक, प्रशासक र राजनीतिज्ञ हुन्, जसले नेपाली स्वास्थ्य प्रणालीको विकास, सुधार र संस्थागत पारदर्शितामा निर्णायक योगदान पुर्याएकी छन्। उनी स्त्रीरोग तथा प्रसूति विशेषज्ञका रूपमा प्रसिद्ध मात्र होइनन्, सार्वजनिक स्वास्थ्य नीति र सामाजिक न्यायका क्षेत्रहरूमा पनि उनको हस्तक्षेप महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ। सन् २०२५ अक्टोबर २६ मा नेपाल सरकारको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रीमा नियुक्त भएपछि उनको नाम फेरि राष्ट्रिय चर्चामा आयो। उनलाई एक इमानदार, दृढसंकल्पी र संवेदनशील नेतृत्वका रूपमा मूल्याङ्कन गरिन्छ। उनका काम र विचारमा विज्ञान, सहानुभूति र प्रशासनिक अनुशासनको अद्भुत मिश्रण देखिन्छ।
उनी चिकित्सा क्षेत्रमा लाग्नुअघि नै सामाजिक चेतनामा आधारित सोच राख्थिन्। बाल्यकालदेखि नै उनी मानवसेवा र शिक्षाप्रतिको लगावका कारण पहिचान बनाउँदै गइन्। उनले चिकित्साशास्त्र अध्ययनका क्रममा नेपालका ग्रामीण र सीमान्तकृत महिलाहरूले झेल्नुपरेको स्वास्थ्य असमानता नजिकबाट अनुभव गरिन्। यसैले उनको व्यावसायिक दर्शन स्वास्थ्यलाई मानवअधिकार र समानताको दृष्टिबाट हेर्नेमा केन्द्रित रह्यो। उनले विश्वास गर्थिन् — “स्वास्थ्य केवल उपचार होइन, सामाजिक न्यायको मापदण्ड हो।” यही मान्यताले उनलाई प्रशासनदेखि अन्तर्राष्ट्रिय भूमिकासम्म निरन्तर प्रेरणा प्रदान गर्यो।
डा. गौतमको व्यक्तित्व सादगी र व्यवहारिकतामा आधारित छ। उनले आफ्नो सफलता कहिल्यै व्यक्तिगत गर्वको रूपमा होइन, संस्थागत उपलब्धिको रूपमा प्रस्तुत गर्छिन्। चिकित्सक, प्रशासक र लेखकका रूपमा उनको यात्रा नेपालका धेरै महिलाहरूका लागि आदर्श बन्न पुगेको छ। विशेषगरी प्रशासनिक सेवा र नीतिगत भूमिकामा महिलाहरूको सीमित सहभागिताको पृष्ठभूमिमा उनले तोकेको बाटोले नयाँ पुस्तालाई प्रेरणा दिएको छ। उनको जीवनकथा केवल उपलब्धिहरूको विवरण होइन, संघर्ष, दृढता र सकारात्मक परिवर्तनको कथा पनि हो।
डा. सुधा शर्मा गौतम सन् २०२५ अक्टोबर २६ मा नेपाल सरकारको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री पदमा नियुक्त भइन्। मन्त्री बनेपछि उनको पहिलो निर्णय नै देशव्यापी रूपमा चर्चित भयो — “Gen Z” आन्दोलनबाट प्रभावित युवाहरूका लागि मनो–सामाजिक परामर्श (psychosocial counseling) सेवा सुरु गर्ने। यो कदमले उनले जनताको मानसिक स्वास्थ्यलाई पनि राष्ट्रिय प्राथमिकतामा ल्याउने संकल्प देखायो। यसले संकेत गर्यो कि उनको नेतृत्व अन्तर्गत स्वास्थ्य नीति केवल रोग नियन्त्रण वा औषधि वितरणमा सीमित रहने छैन, बरु मानिसको सम्पूर्ण कल्याणतर्फ केन्द्रित हुनेछ। उनका निर्णयहरूमा विज्ञान, संवेदना र नीतिगत स्पष्टता सन्तुलित रूपमा झल्किन्छ।
मन्त्रीका रूपमा उनले अर्को महत्वपूर्ण अभियान “भ्रष्टाचारमुक्त स्वास्थ्य मन्त्रालय” सुरु गर्ने घोषणा गरिन्। उनले स्वास्थ्य क्षेत्रमा हुने अनियमितता, आपूर्तिमा हुने ढिलाइ र राजनीतिक दबाबका कारण जनसेवामा परेको असरप्रति कडा असन्तुष्टि जनाइन्। डा. गौतमले “पारदर्शिता, जवाफदेहिता र व्यावसायिकता” लाई आफ्नो मन्त्रालयको तीन प्रमुख स्तम्भका रूपमा परिभाषित गरिन्। उनको दृष्टिमा सुधार स्थायी हुनका लागि संस्थागत उत्तरदायित्व र कर्मचारीहरूको नैतिक प्रतिबद्धता अनिवार्य छ। त्यसैले उनले स्वास्थ्य नीति निर्माणदेखि कार्यान्वयनसम्म नागरिक सहभागीता र अनुगमनलाई प्राथमिकता दिइन्।
उनको कार्यकाल प्रारम्भिक चरणमै भए पनि स्वास्थ्य मन्त्रालयले उनको निर्देशनमा प्राथमिक स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार, मातृ–शिशु स्वास्थ्य कार्यक्रम पुनरावलोकन, र ग्रामीण अस्पतालमा जनशक्ति व्यवस्थापन योजना अघि सारेको छ। उनले चिकित्सक तथा नर्सहरूको मनोबल उच्च राख्न, ग्रामीण तबरमा आधुनिक उपकरण र औषधि आपूर्ति सुनिश्चित गर्न नीति निर्माण सुरु गरेकी छन्। यसरी मन्त्रीका रूपमा उनले प्रशासनिक र मानवीय दृष्टिकोणलाई संयोजन गर्दै स्वास्थ्य प्रणालीलाई सुधारतर्फ डोर्याइरहेकी छन्।
डा. गौतमले सन् २००८ देखि २०११ सम्म नेपाल सरकारको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयकी सचिवको रूपमा जिम्मेवारी सम्हालिन्। त्यो समय देश राजनीतिक संक्रमणको अवस्थामा थियो, जसले प्रशासनिक स्थायित्वमा अस्थिरता ल्याएको थियो। यस्ता चुनौतीबीच पनि उनले संस्थागत सुधार, नीति पुनर्गठन र प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा विस्तारमा प्रशंसनीय कार्य गरिन्। उनका कार्यकालमा मातृ मृत्युदर घटाउने राष्ट्रिय नीति प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन भयो, जसले नेपाललाई दक्षिण एशियाली सन्दर्भमा उदाहरणीय बनायो।
उनको नेतृत्वमा स्वास्थ्य मन्त्रालयले ग्रामीण भेगका महिला र नवजात शिशुको स्वास्थ्य सुधारमा केन्द्रित कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्यो। उनले “सुरक्षित मातृत्व” (Safe Motherhood Initiative) लाई सरकारी नीति स्तरमा मजबुत पारिन्, जसले हजारौं महिलाको जीवन जोगायो। साथै, उनले स्वास्थ्यकर्मीहरूको तालिम, पदोन्नति र कार्यक्षमता सुधारमा दीर्घकालीन योजना लागू गरिन्। उनका अनुसार, “नीति तब मात्र प्रभावकारी हुन्छ जब त्यसले सेवा दिने जनताको वास्तविकता बुझ्छ।” यही सिद्धान्तमा आधारित भएर उनले नीति निर्माणमा तथ्य, अनुसन्धान र अनुभवलाई जोड दिइन्।
डा. गौतमको सचिवकालले सरकारी प्रणालीमा महिला नेतृत्वको सम्भावना पनि बलियो बनायो। उनी सधैं सहकर्मीहरूबीच सहकार्य र निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता कायम गर्न प्रतिबद्ध रहिन्। उनले मन्त्रालयको आन्तरिक समन्वय प्रणाली सुधार्दै अन्तर्राष्ट्रिय दातृ निकायहरूसँगको सहकार्यलाई संस्थागत बनाइन्। उनले प्रशासनिक दृष्टिले दक्षता र नैतिकताको सन्तुलन कायम गर्दै स्वास्थ्य प्रशासनलाई दीर्घकालीन स्थायित्वतर्फ उन्मुख गरिन्।
डा. गौतम व्यावसायिक रूपमा एक दक्ष प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ (Obstetrician-Gynecologist) हुन्। उनले ब्रिटेनको Royal College of Obstetricians and Gynecologists बाट फेलोशिप (FRCOG) प्राप्त गरेकी छन्। यो उपाधिले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा मान्यता दिलायो। उनले दशौं हजार महिलाहरूको जीवनमा प्रत्यक्ष हस्तक्षेप गर्दै सुरक्षित प्रसूति, परिवार नियोजन र प्रजनन स्वास्थ्यका क्षेत्रमा अभूतपूर्व योगदान पुर्याइन्। उनको चिकित्सकीय दृष्टिकोण सधैं “मानवीय उपचार”मा आधारित रह्यो, जसमा रोगीलाई केवल उपचारको वस्तु होइन, भावनात्मक प्राणीको रूपमा हेर्ने गरिन्थ्यो।
उनले आफ्नो व्यावसायिक अभ्यासमार्फत नेपाली महिलाहरूले झेलिरहेका संरचनात्मक असमानताहरू उजागर गरिन्। उनी भन्थिन् — “प्रसूति कक्षमा महिलाको पीडा केवल शारीरिक हुँदैन, त्यसको जरो सामाजिक र सांस्कृतिक भेदभावमा हुन्छ।” यही कारण उनले चिकित्सा अभ्याससँगै चेतनामूलक अभियान पनि चलाइन्। उनले विभिन्न स्वास्थ्य संस्थान र गैरसरकारी निकायहरूसँग सहकार्य गर्दै किशोरी स्वास्थ्य, सुरक्षित गर्भपतन र यौनशिक्षामा जनचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गरिन्।
डा. गौतमले चिकित्सकको भूमिकालाई केवल उपचारकको सीमामा राखिनन्। उनको दृष्टिमा स्वास्थ्यकर्मी समाज परिवर्तनका उत्प्रेरक हुन्। उनले सधैं युवा चिकित्सकहरूलाई नैतिकता, सहानुभूति र अनुसन्धानमुखी सोचको अभ्यास गर्न प्रेरित गरिन्। उनको शिक्षण र प्रशिक्षणले नेपालका चिकित्सा विद्यार्थीहरूमा मानवतावादी उपचारको सोच जगाएको छ।
डा. सुधा शर्मा गौतमले स्वास्थ्य क्षेत्रमा नेतृत्व र संगठन निर्माणको असाधारण क्षमता प्रदर्शन गरेकी छिन्। उनले नेपाल चिकित्सक संघ (Nepal Medical Association) की अध्यक्षका रूपमा चिकित्सकहरूको पेशागत हकहित, प्रशिक्षण र नीति संवादमा अग्रणी भूमिका खेलिन्। उनका नेतृत्वमा संघले चिकित्सकहरूको कामको सम्मान, सेवा सुरक्षाको सुनिश्चितता र पेशागत नैतिकताबारे स्पष्ट मानकहरू स्थापित गर्यो।
त्यसपछि उनले नेपाल स्त्रीरोग तथा प्रसूति विशेषज्ञ समाज (NESOG) की अध्यक्ष भएर महिला स्वास्थ्य क्षेत्रमा अनुसन्धान र नीतिगत वकालतलाई नयाँ उचाइमा पुर्याइन्। उनको नेतृत्वमा NESOG ले सुरक्षित मातृत्व र प्रजनन स्वास्थ्यका विषयमा राष्ट्रिय रणनीतिहरूमा योगदान पुर्यायो। उनले स्वास्थ्य नीति निर्माणमा निजी, सरकारी र गैरसरकारी क्षेत्रबीच सहकार्यको पुल निर्माण गरिन्, जसले नीति कार्यान्वयनलाई बलियो बनायो।
उनको नेतृत्व शैली संवाद, सहकार्य र साझा जिम्मेवारीमा आधारित रह्यो। उनी कहिल्यै सत्ताको प्रतीक होइनन्, सेवाको प्रतिनिधि हुन् भन्ने मान्यता उनले व्यवहारमै देखाइन्। उनले नेतृत्वलाई व्यक्तिगत गौरव होइन, सामूहिक उत्तरदायित्वको अभ्यासका रूपमा व्याख्या गरिन्। यस कारण उनको नेतृत्व काल नेपालका स्वास्थ्यकर्मीहरूको मनमा अझै आदर्शको रूपमा स्मरण गरिन्छ।
डा. गौतमको कार्य अनुभव नेपाल सीमाभन्दा धेरै बाहिर फैलिएको छ। उनले अफ्रिकी देश तान्जानियामा UNICEF का स्वास्थ्य तथा पोषण प्रमुखका रूपमा काम गर्दै त्यहाँको राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीति निर्माणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याइन्। उनले स्थानीय स्वास्थ्य संरचना, बाल–मातृ पोषण सुधार र सामुदायिक स्वास्थ्य विस्तारमा केन्द्रित कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिन्। तान्जानियामा उनले नीति निर्माणमा प्रमाण–आधारित दृष्टिकोण र सामुदायिक सहभागिताको अभ्यासलाई प्राथमिकता दिइन्।
उनको अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवले उनलाई विश्वका विविध स्वास्थ्य प्रणालीहरूको तुलना र विश्लेषण गर्न सक्षम बनायो। उनले नेपालका नीति निर्माता र चिकित्सकलाई अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासबाट सिक्ने अवसर प्रदान गरिन्। उनको दृष्टिमा “अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवको अर्थ विदेशी अनुकरण होइन, स्थानीय सन्दर्भमा सिकाइ रूपान्तरण गर्नु हो।” तान्जानियामा उनले महिला स्वास्थ्यमा लैङ्गिक दृष्टिकोण समावेश गरिन्, जसले नेपाल फर्किएपछि उनको नीतिगत सोचमा गहिरो प्रभाव पारेको देखिन्छ।
उनले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन र मञ्चहरूमा नेपालका स्वास्थ्य उपलब्धि र चुनौतीबारे प्रस्तुति दिएकी छन्। यसले नेपालको स्वास्थ्य प्रणालीप्रति अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान आकर्षित गर्यो। डा. गौतमले आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय भूमिकामार्फत नेपालका स्वास्थ्यकर्मीहरूका लागि विश्वव्यापी सञ्जाल र अवसरको ढोका खोलिन्।
डा. गौतम एक संवेदनशील र आत्मविश्लेषणात्मक लेखिका पनि हुन्। उनको पुस्तक “सिंहदरबारको घुम्ने मेच” नेपालका सार्वजनिक सेवामा कार्यरत एक महिलाको अनुभव, संघर्ष र आत्मसंघर्षको दस्तावेज हो। यस पुस्तकमा उनले स्वास्थ्य सचिव रहँदाको अनुभव, प्रशासनिक दबाब, निर्णय प्रक्रियामा हुने लैङ्गिक पूर्वाग्रह र सत्ता–संस्कृतिको यथार्थ प्रस्तुत गरेकी छन्। उनको लेखन शैली सरल, आत्मस्वीकृत र आत्मालोचक दुवै छ — जसले पाठकलाई सरकारी व्यवस्थाको भित्री यथार्थ बुझ्न मद्दत गर्छ।
यो पुस्तक केवल आत्मकथा होइन, एक सामाजिक टिप्पणी पनि हो। उनले लेखमार्फत महिलाहरूको आवाजलाई नीति निर्माणमा समावेश गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएकी छन्। “सिंहदरबारको घुम्ने मेच” ले प्रशासनिक वृत्तमा नारी अनुभवको प्रतिनिधित्व गर्दै सरकारी संरचनाको आलोचनात्मक पुनर्विचार गराएको छ। यसले उनको साहित्यिक प्रतिभा मात्र होइन, नीतिगत चेतनाको गहिराइ पनि देखाउँछ।
डा. गौतमको लेखन र जीवन बीच कुनै दूरी छैन — दुबै समान उद्देश्यमा समर्पित छन्: पारदर्शिता, निष्ठा र समान अवसर। उनको पुस्तकले नयाँ पुस्ताका प्रशासक, चिकित्सक र राजनीतिज्ञहरूलाई नेतृत्वमा संवेदनशीलता र इमानदारीको महत्त्व बुझ्न प्रेरित गर्छ। यसरी, लेखिका र नेतृका रूपमा डा. सुधा शर्मा गौतम नेपाली समाजमा नैतिकता, आत्मविश्वास र परिवर्तनको प्रतीकका रूपमा स्थापित भएकी छन्।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौँ।नेपाल लेयर्स कुखुरापालक सङ्घले अण्डाको फार्म समर्थन मूल्य पुनः बढाएको छ। सङ्घको बैठकले आजैदेखि लागू हुने गरी नयाँ दररेट तय गरेको हो, जसअनुसार एक्सएल (XL) अण्डाको मूल्य प्रतिक्रेट ५६० रुपैयाँ पुगेको छ।नयाँ मूल्यसूची अनुसार ठूलो अण्डा प्रतिक्रेट ५४५ रुपैयाँ, मध्यम ५१५ रुपैयाँ र सानो अण्डा प्रतिपेटी तीन हजार रुपैयाँ कायम
