धरहरा
धरहरा, जसलाई भिमसेन स्तम्भ पनि भनिन्छ, नेपालको राजधानी काठमाडौंको सुन्धारा क्षेत्रमा अवस्थित एक महत्वपूर्ण ऐतिहासिक स्मारक हो। यो नेपालकै प्रमुख प्रतीकहरूमध्ये एक मानिन्छ र काठमाडौं उपत्यकाको सांस्कृतिक सम्पदाको अभिन्न अङ्गका रूपमा परिचित छ। यसले केवल एक भौतिक संरचनाको प्रतिनिधित्व मात्र होइन, नेपाली इतिहास, स्वाभिमान र राष्ट्रिय पहिचानको पनि प्रतीक बनिसकेको छ।
यो टावर नेपालका तत्कालीन मुख्तियार (प्रधानमन्त्री) भिमसेन थापाले रानी ललित त्रिपुरासुन्दरीको चाहना अनुसार सन् १८३२ मा निर्माण गराएका थिए। निर्माणको उद्देश्य मुख्यतः शहरमा सूचना प्रसारण, सेनालाई इशारा दिने, र उपत्यकाको अवलोकन गर्ने प्रयोजन थियो। सार्वजनिक जीवनमा यसको उपस्थिति निरन्तर देखिन्थ्यो र विशेष अवसरमा यो स्थान विशेष आकर्षण बन्ने गर्दथ्यो। यो टावर ७२ मिटर अग्लो थियो र यसभित्र २१३ वटा सर्पिल भर्याङहरू थिए, जसले पर्यटकहरूलाई आठौँ तलाको गोलाकार बाल्कनीसम्म पुर्याउँथ्यो। बाल्कनीबाट काठमाडौं उपत्यकाको भव्य विहंगम दृश्य देख्न सकिन्थ्यो। टावरको टुप्पोमा ५.२ मिटर अग्लो काँसको मस्तक रहेको थियो, जसले सम्पूर्ण संरचनालाई ऐतिहासिक र धार्मिक महत्त्व दिने काम गर्थ्यो।
धरहराको इतिहास दुई चरणमा बाँडिएको छ — पहिलो धरहरा र दोस्रो धरहरा — जसले नेपालको राजनीतिक, सैन्य, र स्थापत्य पक्षको गहिरो कथा बोकेको छ।
पहिलो धरहरा सन् १८२४ मा नेपालका तत्कालीन मुख्तियार (प्रधानमन्त्री) भिमसेन थापाले जनरल बगैंचामा निर्माण गराएका थिए। यो धरहरा तत्कालीन शासन शक्तिको प्रतीकका रूपमा निर्माण गरिएको थियो, जसले नेपालले आफ्नो आधुनिक प्रशासनिक संरचना निर्माण गर्न थालेको संकेत गर्थ्यो। यो टावर राजधानीको बाहिरी भागतिर थियो र यसको उपयोग पनि एक किसिमको चौकीका रूपमा हुने गर्दथ्यो।
तर १८३४ मा आएको एक शक्तिशाली भूकम्पले पहिलो धरहरालाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त बनायो। त्यो भूकम्पले काठमाडौं उपत्यकामा ठूलो क्षति पुर्याएको थियो, र धरहराको संरचना त्यसबाट जोगिन सकेन। यो दुर्घटना नेपालको भौगोलिक संवेदनशीलता र विपद् व्यवस्थापनको चुनौतीलाई पनि उजागर गर्ने घटना बन्यो। पहिलो धरहराको पुनर्निर्माणको प्रयास नभएकोले, त्यसको इतिहास पुस्तादरपुस्ता जनश्रुतिमा सीमित रहन पुग्यो। तथापि, यस घटनाले भिमसेन थापालाई अझ ठूला संरचना निर्माण गर्ने प्रेरणा दिएको मानिन्छ।
यसै प्रेरणाबाट, सन् १८३५ मा भिमसेन थापाले रानी ललित त्रिपुरासुन्दरीको आदेशमा दोस्रो धरहराको निर्माण सुरु गरे। यो धरहरा काठमाडौंको मुटुमा, सुन्धारामा, बनाइयो र यसको उद्देश्य सैन्य तथा प्रशासनिक कार्यमा सघाउने थियो। टावरको शिखरबाट बिगुल फुक्ने चलन थियो, जसले सैनिकहरूलाई टुँडिखेलमा उपस्थित हुन आदेश दिन्थ्यो। यस किसिमको सूचना प्रणाली तत्कालीन नेपालमा विशेष थियो र यो धरहराको महत्त्वलाई अझ बढाएको थियो।
दोस्रो धरहराको निर्माणले केवल भौतिक पूर्वाधारमा विकास भएको होइन, देशको सैन्य चेतना र संप्रेषण क्षमतामा पनि उल्लेखनीय सुधार ल्यायो। भिमसेन थापाको कार्यले शासन संयन्त्रमा आधुनिकीकरणको झलक देखायो। टावरको निर्माणको माध्यमबाट सैनिक परिचालनमा समयको बचत र प्रभावकारिता बढाउन सकिन्थ्यो, जसले कुनै पनि आपतकालीन स्थितिमा शासनको प्रतिक्रियालाई तीव्र बनाउने भूमिका खेल्थ्यो। यसले नेपाललाई आफूभित्रको शासकीय सूचनाको सुदृढीकरण गर्न मद्दत गर्यो।
अन्ततः, भिमसेन थापाको दूरदृष्टिको सम्मानस्वरूप राजा राजेन्द्र विक्रम शाहले उनलाई लालमोहर प्रदान गरेका थिए। यो एक किसिमको शाही अनुमोदन थियो, जसले भिमसेन थापाको सेनापति, राष्ट्रनायक तथा योजनाकारको भूमिकालाई प्रमाणित गर्यो। धरहराको निर्माण नेपाली स्वाभिमान र आत्मगौरवको प्रतीक बन्यो — जसले भिमसेन थापाको देशप्रेम, दूरदृष्टि र स्थापत्य कला प्रतिको लगावलाई मूर्त रूप दियो। धरहरा केवल ढुंगा–माटोको संरचना होइन, त्यो एउटा ऐतिहासिक चेतना र राष्ट्रिय गौरवको स्तम्भ बन्यो।
१५ जनवरी १९३४ को बिहान, नेपालको इतिहासमै एक अत्यन्त भयावह प्राकृतिक विपत्ति आयो—विनाशकारी भूकम्प। यो भूकम्पको केन्द्रबिन्दु पूर्वी नेपालतिर भए पनि यसको कम्पन काठमाडौं उपत्यकामा अत्यन्त प्रबल थियो। त्यसका कारण धरहराको दोस्रो संस्करण, जुन भिमसेन थापाले बनाएका थिए, गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त भयो। धरहराका नौ तल्लामध्ये केवल दुई तल्ला मात्र बाँकी रहे भने बाँकी सबै तल्ला ढलेर भग्नावशेषमा परिणत भए। यो घटनाले सम्पूर्ण राष्ट्रलाई एकसाथ स्तब्ध बनायो र तत्कालीन संरचनात्मक कमजोरी र भूकम्पीय संवेदनशीलताको स्पष्ट संकेत दियो।
यद्यपि, धरहराको आधारभूत संरचना पूर्णरूपमा ध्वस्त नभएको कुरालाई धेरैले ‘भाग्यमानी’ मान्थे। टावरको मूल आधार जोगिनुले यो संरचना पुनःनिर्माण गर्न सम्भव छ भन्ने विश्वास पनि जन्मायो। त्यस समय नेपाली जनतामा सांस्कृतिक धरोहरप्रतिको माया र देशप्रतिको स्वाभिमान अझ प्रगाढ हुँदै गयो। भूकम्पपछि उत्पन्न अराजकता र जनधनको क्षतिको बिचमा पनि धरहराको बाँकी भागले देशको आत्मबलको प्रतीकका रूपमा एउटा आशाको किरण प्रदान गर्यो।
यसपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेर जङ्ग बहादुर राणाले धरहराको पुनर्निर्माण गर्ने निर्णय लिए। उनले यस ऐतिहासिक टावरलाई पहिलेभन्दा बलियो, अधिक संरचनात्मक स्थायित्वयुक्त ढाँचामा पुनःनिर्माण गराए। पुनर्निर्माणको क्रममा उनले आधुनिक ईँटा, चूना र इन्जिनियरिङ प्रविधिको प्रयोग गरे। त्यसै क्रममा उनले यो टावरलाई ‘भिमसेन स्तम्भ’ भन्ने आधिकारिक नाम दिन सुरुवात गरे, जसले धरहरालाई न केवल एक संरचना, तर एक राष्ट्र निर्माता भिमसेन थापाको स्मारकका रूपमा पनि परिभाषित गर्यो।
जुद्ध शमशेरको यो पहलले धरहरालाई पुनः राष्ट्रिय गौरवको प्रतीकमा रूपान्तरण गर्यो। पुनर्निर्मित धरहराले नेपाली राष्ट्रियता, इतिहासप्रतिको श्रद्धा र सांस्कृतिक पहिचानलाई फेरि उजागर गर्यो। यसले जनमानसमा "नेपालीहरू विपत्तिबाट उठ्न सक्ने साहसी र दूरदर्शी हुन्" भन्ने भावना थप सुदृढ गर्यो। धरहरा अब केवल एक टावर थिएन, त्यो एउटा प्रेरणास्रोत र धैर्यको प्रतीक बनेको थियो।
पुनर्निर्मित धरहरा काठमाडौंको आकासरेखा (skyline) मा प्रमुख विशेषता बन्न पुग्यो। लामो समयसम्म यो संरचना राजधानीको उच्चतम बिन्दु मानिन्थ्यो, जसले आन्तरिक पर्यटक होस् वा विदेशी पाहुना, सबैको ध्यान आकर्षण गर्ने गर्थ्यो। धरहरामा चढेर काठमाडौं उपत्यकाको दृश्यावलोकन गर्नु एउटा विशेष अनुभव थियो, जुन धेरै नेपालीहरूको बाल्यकालको सम्झनामा बस्ने गर्थ्यो। यसरी, जुद्ध शमशेरद्वारा पुनर्निर्मित धरहराले धेरै पुस्तासम्म नेपालका लागि गौरव र एकताको प्रतीकको रूपमा आफ्नो स्थान सुरक्षित राख्यो।
२५ अप्रिल २०१५ को अपराह्न, नेपालले फेरि एकपटक भयानक प्राकृतिक विपत्तिको सामना गर्यो—७.८ रेक्टर स्केलको भूकम्पले सम्पूर्ण राष्ट्रलाई हल्लायो। यो कम्पनको प्रभाव काठमाडौं उपत्यकामा विशेष रूपमा तीव्र थियो, जसले पुरातात्त्विक सम्पदाहरू, धार्मिक स्थलहरू र ऐतिहासिक संरचनाहरूलाई भारी क्षति पुर्यायो। त्यसै क्रममा धरहरा पनि पूर्णरूपमा ध्वस्त भयो। कहिल्यै नढल्ने जस्तो लाग्ने यो गौरवशाली टावर एकैछिनमा मलबामा परिणत हुँदा सम्पूर्ण नेपाली जनता स्तब्ध बने।
धरहरा भत्कँदा त्यसको केवल १० मिटर जति अग्लो आधार मात्र बाँकी रह्यो, जुन यसको मूल स्वरूपको अपूर्ण स्मृति जस्तो देखिन्थ्यो। पुरा टावर मलबा बनेर छरिएको थियो, र घटनास्थलमा धुलोको मुस्लो, त्रसित स्वर, र मानिसको चिच्याहटले कहालीलाग्दो दृश्य सिर्जना गरेको थियो। त्यतिखेर धरहरामा धेरै पर्यटक, स्थानीय नागरिक र विद्यार्थीहरू रहेका थिए, जसले टावरको भित्रि भाग चढ्दै दृश्यावलोकन गरिरहेका थिए।
उक्त दुर्घटनामा धरहराको भग्नावशेषबाट १८० जनाको शव फेला पारिनु अत्यन्त पीडादायक घटना थियो। यो आँकडाले देखाउँछ कि धरहरा, त्यस बेलासम्म पनि, कति आकर्षणको केन्द्र थियो। उद्धार कार्यमा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र स्वयंसेवकहरू रातदिन खटिए। कतिपय स्थानीय बासिन्दाहरूले टावरका ईँटाहरू सम्झनाको रूपमा बोकेर लगे, जसमा ‘जुद्ध शमशेर’ लेखिएको देखिन्थ्यो—जसले पुनर्निर्माणको विगतलाई वर्तमानमा जोड्ने काम गर्यो।
धरहराको ढलाइले नेपाली जनमानसमा गहिरो चोट पुर्यायो। धेरैका लागि यो संरचना मात्र होइन, राष्ट्रिय गौरव, इतिहास र आत्मसम्मानको प्रतीक थियो। त्यसको पतनले नेपालीको भावनामा गहिरो धक्का पुर्यायो, मानौं एक युगको अन्त्य भएको हो। धरहराको तस्बिरहरू, मिडियामा आएका दृश्यहरू, र जनताको क्रन्दनले समग्र राष्ट्रिय पीडाको प्रतिनिधित्व गर्यो।
तर नेपाली जनताको विशेषता भनेकै कठिनाइमा पनि दृढता हो। धरहरा ढलेपछि त्यसको पुनर्निर्माणप्रतिको भावना झन् प्रबल बन्यो। राष्ट्रभरि “धरहरा फेरि उठ्नेछ” भन्ने भावना जागृत भयो। त्यस दुर्घटनाले न केवल विगतप्रतिको श्रद्धा बढायो, तर भविष्यप्रतिको संकल्प पनि बलियो बनायो। यसरी २०१५ को भूकम्पले धरहराको इतिहासमा एउटा कालो अध्याय त थप्यो, तर त्यसले नेपालीको अदम्य आत्मबलको उज्यालो उजागर पनि गर्यो।
धरहरा भत्किएपछि यसको पुनर्निर्माणको माग जनस्तरमा तीव्र रूपमा उठ्न थाल्यो। धरहरा नेपालीहरूको गौरव र राष्ट्रिय पहिचानको प्रतीक भएकाले, यसको पुनःनिर्माण एउटा भावनात्मक तथा सांस्कृतिक आवश्यकता बन्यो। विभिन्न सामाजिक संजालहरूमा “धरहरा फेरि बनाउनु पर्छ” भन्ने अभियानहरू चल्न थाले, जसले सरकार र नीति–निर्माताहरूलाई पनि सक्रिय बनायो। जनताको तीव्र आग्रह र भावना हेरेर, अन्ततः सन् २०१६ मा नेपाल सरकारले औपचारिक रूपमा नयाँ धरहरा निर्माण गर्ने निर्णय गर्यो।
पुनर्निर्माणको थालनी राष्ट्रव्यापी उत्साहको विषय बन्यो। प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली सहित मन्त्रीपरिषद्का सदस्यहरूले आफ्नो एक महिनाको तलब धरहरा पुनर्निर्माण कोषमा जम्मा गरे, जुन कदमले नागरिकहरूलाई पनि योगदान गर्न प्रोत्साहन गर्यो। "म धरहरा बनाउँछु" नामक अभियान देशभरि सञ्चालित भयो, जसअन्तर्गत सर्वसाधारण, निजी क्षेत्र र आप्रवासी नेपालीहरूले समेत आर्थिक तथा भावनात्मक सहयोग प्रदान गरे। यस अभियानले पुनर्निर्माणको कार्यलाई केवल सरकारी परियोजना मात्र नभई राष्ट्रिय एकताको पहल बनायो।
नयाँ धरहराको निर्माण कार्य राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरण (NRA) लाई जिम्मा दिइयो। प्राधिकरणले ऐतिहासिक सम्पदाको मौलिकता कायम राख्दै आधुनिक प्रविधि समावेश गर्ने रणनीति लियो। यो धरहरालाई भूकम्प प्रतिरोधी बनाउने लक्ष्यका साथ इन्जिनियरिङ् सल्लाहकारहरूको सहयोगमा निर्माण अघि बढाइयो। साथै, संरचनाको डिजाइनले पुरानो धरहराको स्मृतिलाई जीवित राख्ने प्रयास मात्र नभई, आगन्तुकको सुरक्षालाई सुनिश्चित गर्ने नयाँ प्रविधिको प्रयोग गरियो। यसले सम्पदा संरक्षण र समसामयिक इन्जिनियरिङ्को सन्तुलन कायम राख्न सफल भयो।
नयाँ धरहराको शिलान्यास समारोह २७ डिसेम्बर २०१८ मा सम्पन्न भयो, जसमा प्रधानमन्त्री ओली स्वयं उपस्थित थिए। यद्यपि निर्माण कार्यको प्रारम्भ भने अक्टोबर २०१८ मै सुरु गरिएको थियो। निर्माण प्रक्रिया अत्यन्त व्यवस्थित रूपमा अघि बढाइयो, जहाँ गुणस्तर, समयसीमा र पारदर्शितामा विशेष ध्यान दिइयो। राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले परियोजनाको प्रगति नियमित रूपमा निगरानी गर्दै जनतासँग जानकारी साझा गर्न थालेको थियो, जसले जनविश्वासमा वृद्धि गर्यो।
यस नयाँ धरहराले न केवल भूतपूर्व गौरवको स्मृति जगेर्ना गर्ने उद्देश्य बोकेको थियो, तर भविष्यप्रति आशा, दृढता र सामूहिक भावना प्रस्तुत गर्ने प्रतीकको रूपमा पनि विकास गरियो। यो टावर केवल एक संरचना होइन—यो विगतको श्रद्धा, वर्तमानको पुनर्निर्माण र भविष्यको प्रेरणाको संगम थियो। त्यसैले नयाँ धरहरा नेपाली जनमानसमा फेरि गौरव, गर्व र पहिचानको उज्यालो बनिसकेको छ।
पुनर्निर्मित धरहराको ऐतिहासिक उद्घाटन समारोह २४ अप्रिल २०२१ मा सम्पन्न भयो, जसको उद्घाटन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले गरे। यो मिति संयोगवश गोरखा भूकम्पको छैठौँ वार्षिकोत्सवको पूर्वसन्ध्या थियो, जसले उद्घाटनलाई अझ विशेष र भावनात्मक बनायो। समारोहमा विभिन्न राजनीतिक दलका नेताहरू, सरकारी अधिकारीहरू, कलाकार, पत्रकार तथा सर्वसाधारणको उल्लेखनीय उपस्थिति रह्यो। यसले धरहरा केवल संरचनाको उद्घाटन मात्र नभई, राष्ट्रिय पुनर्निर्माणको सफल उदाहरणको उत्सव पनि बनेको संकेत गर्यो।
तर उद्घाटन समारोहपछि पनि धरहराको केही भागमा काम बाँकी नै थियो। संरचनात्मक सजावट, वरिपरिको पार्किङ, बगैँचा तथा भित्रि सुविधाहरूको अन्तिम चरणको निर्माण क्रमशः अगाडि बढाइयो। सबै कामहरू पूर्ण रूपमा सम्पन्न गरेर धरहरालाई सर्वसाधारणका लागि औपचारिक रूपमा खुला गरिएको मिति १९ सेप्टेम्बर २०२४ हो। यो मिति नेपालका लागि महत्वपूर्ण—संविधान दिवसको अवसर थियो—जसले नयाँ धरहरालाई नयाँ संविधान र नयाँ युगसँग जोडिएको प्रतीक बनायो।
नयाँ धरहराले केवल एक ऐतिहासिक स्मारकको पुनर्जन्म मात्रै गरेन, उसले आधुनिक नेपालप्रति नयाँ दृष्टिकोण पनि प्रस्तुत गर्यो। आधुनिक प्रविधि, सुरक्षा सुविधा, लिफ्ट, भूकम्प प्रतिरोधी प्रविधि र अवलोकन डेकसहित बनाइएको यो धरहरा नेपाली स्थापत्य र प्रविधिको समायोजनको उत्कृष्ट उदाहरण बन्यो। टावरभित्र भिमसेन थापाको योगदानका बारेमा जानकारीमूलक सामग्री, संग्रहालय शैलीको सजावट, र आधुनिक प्रकाश तथा ध्वनि प्रणालीले यसको महत्त्व झन् बढाएको छ।
नयाँ धरहराको निर्माणले पुरानो धरहराको गौरवपूर्ण स्मृतिलाई जोगाउनुका साथै एउटा नवीन सांस्कृतिक जागरणको सन्देश पनि दिएको छ। धरहरा अब केवल पर्यटकीय स्थल मात्र होइन, यो एउटा शिक्षामूलक, ऐतिहासिक र भावनात्मक स्थल बनेको छ, जहाँ पुस्ताले आफ्नो विगतलाई बुझ्ने र भविष्यप्रतिको आशा निर्माण गर्ने प्रेरणा पाउँछन्।
यसरी, नयाँ धरहरा आजको नेपालका लागि आधुनिकताको संकेत मात्र नभई साहस, स्मृति, पहिचान र आत्मगौरवको मूर्त प्रतीक बनेको छ। यो टावर नेपाली जनताको दृढता, सहनशीलता र पुनर्निर्माणको क्षमताको गौरवपूर्ण साक्षी हो जहाँ इतिहास र भविष्य दुबैको ऊर्जा एकसाथ धडकिरहेको छ।
धरहराको वास्तुकलामा मुगल तथा नवशास्त्रीय (Neo-Classical) शैलीको सुन्दर समिश्रण देखिन्छ, जुन नेपालमा विरलै पाइने अद्वितीय स्थापत्य दृष्टिकोण हो। प्रारम्भिक धरहराको रूपरेखा भारतको प्रसिद्ध ताजमहलमा रहेका चार मिनार (minaret) तथा दिल्लीको कुतुब मिनारजस्ता इस्लामिक–मुगल स्तम्भ संरचनाबाट प्रेरित थियो। विशेषतः यसको गोलाकार आकार, स्तरीकृत तल्लाहरू, र शिखरसम्म पुग्ने सर्पिल भर्याङ प्रणाली ती शैलीहरूको झल्को दिन्छ। भिमसेन थापाको दरबार, भद्रकाली क्षेत्रमा अवस्थित, स्वयं मुगल शैलीमा निर्माण गरिएको थियो, जसमा नेपाली ‘काठमाडौं गोथिक’ शैली मिसिएको देखिन्छ जसले धरहराको स्थापत्यलाई अझ मौलिक बनाएको हो।
धरहराको प्रारम्भिक निर्माणमा प्रयोग गरिएका सामग्रीहरू परम्परागत नेपाली संरचना निर्माणको उत्कृष्ट उदाहरण थिए। वज्र–सुर्की (ईँटा धुलो मिसिएको चून), मासको पिठो, गुड (चाकु) जस्ता जैविक पदार्थहरू मिलाएर तयार पारिएको मिश्रण अत्यन्त बलियो मानिन्थ्यो। यी सामग्रीहरू वातावरणमैत्री, टिकाउ र भूकम्प प्रतिरोधी थिए। लामो समयसम्म संरचनालाई क्षति नपु¥याउने यी तत्वहरूले आज पनि हराउँदै गएको पारम्परिक इन्जिनियरिङ विधिलाई पुनःचिनाउने प्रयास गरेका छन्। परम्परागत शैलीमा निर्माण भएको धरहरा त्यस युगका इञ्जिनियरहरू कति सशक्त र दुरदर्शी थिए भन्ने कुराको प्रमाण पनि हो।
पुनर्निर्मित धरहरा अत्याधुनिक प्रविधिसहित बनाइएको भए पनि यसको बाह्य स्वरूप पुरानै शैलीको निरन्तरताको उदाहरण हो। २२ तल्ला रहेको नयाँ धरहरामा दुईवटा अत्याधुनिक लिफ्ट जडान गरिएको छ, जसले अपांगमैत्री पहुँच सुनिश्चित गर्छ। टावरको आन्तरिक भागमा संग्रहालय राखिएको छ, जसमा धरहराको इतिहास, भिमसेन थापाको योगदान र गोरखा भूकम्प सम्बन्धी दृश्य–सामग्रीहरू समावेश गरिएका छन्। टावर छेउमा झरना, हरियाली बगैँचा, विश्रामस्थल, र सामाजिक जमघटका लागि खुला स्थान पनि बनाइएको छ जसले यसलाई एक ऐतिहासिक स्मारक मात्र होइन, जीवन्त सार्वजनिक स्थल बनाएको छ।
यस धरहराको एक विशेष पक्ष भनेको यसको विशाल भूमिगत पार्किङ सुविधा हो, जसमा ३५० वटा चारपाङ्ग्रे र ६,००० दुईपाङ्ग्रे सवारी साधन अटाउने क्षमता छ। यस्तो संरचनाले काठमाडौंजस्तो घना क्षेत्रभित्र शहरी व्यवस्थापनमा उल्लेखनीय सहजता ल्याएको छ। साथै, पर्यटकहरूको आगमन व्यवस्थापन, स्थानीय यातायातको सहजता, र क्षेत्रीय सौन्दर्यमा यसको प्रत्यक्ष प्रभाव परेको छ। यस्तो प्रविधियुक्त व्यवस्थापनले धरहराको सांस्कृतिक मूल्यलाई समकालीन सहरी जीवनसँग जोड्ने काम गरेको छ।
पुनर्निर्मित धरहराको शिखरमा राखिएको काँसको मस्तक (top finial) पुरानै शैलीमा ढालिएको छ, जसले पुरानो धरहराको आत्मालाई नयाँ संरचनाभित्र जीवित राखेको अनुभूति दिन्छ। यसले स्पष्ट पार्छ कि नयाँ धरहरा केवल नयाँ निर्माण होइन, एक ऐतिहासिक पुनर्जागरण पनि हो। पुरातन वास्तुकलालाई आधुनिक प्रविधिको स्पर्श दिएर संरचना निर्माण गर्नु नेपाली पहिचान र समर्पणको प्रतीक हो। यसरी, धरहरा अहिले भौतिक पूर्वाधारभन्दा पनि एउटा सांस्कृतिक संवेदनशीलताको स्तम्भ बनेर उभिएको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौँ।प्रहरीले देशका विभिन्न भागबाट लागुऔषधसहित ३१ जनालाई पक्राउ गरेको छ । केन्द्रीय प्रहरी समाचार कक्षका अनुसार दाङबाट छ, झापाबाट पाँच, बाँकेबाट तीन, सुनसरी, बारा, चितवन, बागलुङ, सिरहा, मोरङ र कैलालीबाट दुई/दुई तथा रसुवा, काठमाडौँ र सप्तरीबाट एक/एक जना पक्राउ परेका छन् । प्रहरीले उनीहरूका साथबाट लागुऔषध खैरो हेरोइन र गाँजा तथा चिकित्सकको
